جهانی شدن فعالیتهای اقتصادی

جهانی شدن فعالیتهای اقتصادی و تأثیر آن بر دگرگونی در صنعت بانکداری
*یکی از بخشهای اقتصادی که فعالیتهای آن تحت تأثیر توسعه فن آوری و رایانه قرار گرفته است بخش پولی و اعتباری کشورهاست.
*در حال حاضر بانکها در اکثر فعالیت های خود با رقبای جدیدی مواجه می شوند که برخی از آنها در بخشهای دیگر اقتصاد فعال هستند.
همزمان با تحولات عمده‌ای که در عرصه اقتصاد و سیاست در جهان به وجود آمده است،صنعت بانکداری نیز دستخوش تغییر و تحول شده است.
تحقیقات نشان داده است که دو عامل عمده باعث جهانی شدن فعالیتهای اقتصادی و به تبع آن تغییر در صنعت بانکداری شده است.یکی تلاش برای آزادسازی اقتصادی در سطح بین المللی و دیگری توسعه فن آوری ارتباطات و انتقال اطلاعات که گسترش شبکه های رایانه‌ای به ویژه اینترنت نمونه بارز آن است.آنچه در پی می آید.بررسی تأثیر این دو عامل در صنعت بانکداری است.
تأثیر آزادسازی فعالیتهای اقتصادی در سطح بین المللی
آزادسازی فعالیتهای اقتصادی در سطح بین المللی به طور کلی موجب تحرک زیاد بخش مالی و اعتباری و همچنین ارتباط بیشتر شرکت کنندگان در این بخش شده است.به دلیل قابل تبدیل بودن بیشتر ارزها به خصوص دلار،مارک آلمان،ین ژاپن،فرانک فرانسه،پوند انگلیس و فرانک سوئیس و همچنین پول جدید اروپایی موسوم به یورو (Euro) انتقال سرمایه و ارزهای مختلف بین کشورها و مراکز پولی بین المللی افزایش یافته است.افزایش نقدینگی در این بازارها همراه با توسعه فن آوری در ارتباطات به سرمایه گذاران این امکان را می دهد که در اسرع وقت ترکیب پر تفوی (مجموع داراییهای مختلف) خود را تغییر دهند.اگر چه بانکها هنوز هم در زمینه تخصیص سرمایه از پس اندازکنندگان به متقاضیان اعتبارات نقش مهمی را ایفا می کنند،ولی در سالهای اخیر آنان با مؤسسات غیربانکی در رقابت هستند و در امور جذب منابع و اعطای اعتبار فعالیت می کنند.به این معنا که درحال حاضر بانکها و مؤسسات اعتباری موجود در اکثر فعالیتهای بانکی با رقبای جدیدی روبه رو می شوند که بعضی از آنها در بخشهای دیگر اقتصاد فعال هستند و به وسیله قیمتهای پایین تر سعی در جلب مشتریان بانکها دارند باید توجه داشت که سیستم های بانکی کشورها به دلیل ساختار اقتصادی متفاوتی که دارند،به طور یکسان تحت تأثیر این تحولات قرار نمی گیرند.از این رو به طور کلی و بدون درنظر گرفتن ساختار سیستم مالی کشور ها،در سطح جهانی روند به هم پیوستن و ادغام بانکها و شعب برای افزایش کارآیی و کاهش هزینه مشاهده می شود.
مثلا در حوضه پول اروپایی یورو در سال1985تعداد مؤسسات وابسته نیز تأسیس کرده و یا با مؤسسات غیربانکی مانند شرکتهای بیمه همکاری می کنند.مثلا درآلمان بعضی از بانکها با همکاری شرکتهای بیمه،بیمه عمر نیز عرضه می کنند.
شایان ذکر است که فرآیند ادغام و متمرکز ساختن پایان نیافته است. بانکها همچنین خدمات خود را هم به صورت خدمات یکسان و استاندارد و هم به صورت تأمین مالی مشتریان
مقایسه سیستم های بانکی غربی با سیستم ایران نشان می دهد که ابزار تأمین مالی بر اساس مشارکت در سود و زیان(Profit And Loos Sharing)- که توسط بانکهای ایرانی به کار برده می شود- می تواند در این زمینه کارآیی بیشتری داشته باشد.چرا که بانکها می توانند مشکلات و شرایط مشتریان را در تنظیم قراردادهای بانکی بهتر در نظر بگیرند.
تأثیر پیشرفت فن آوری ارتباطات و انتقال اطلاعات
باتوسعه صنعت رایانه و استفاده از آن پیشرفت چشمگیری در ارتباطات به وجود آمده که در درجه اول موجب کاهش هزینه ارتباطات شده است. به ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکا آشنایی با رایانه و کاربرد آن در بخشهای مختلف اقتصاد مانند بخشهای صنعتی، تولیدی ،علمی، و همچنین خدماتی جزء لاینفک فعالیتهای اقتصادی،اجتماعی و سیاسی شده است.در فعالیتهای اقتصادی کامپیوترنقش مهمی را برای تولید(عرضه)کنندگان و مصرف کنندگان ایفا می کند.عرضه کنندگان خدمات و محصولات خود را از طریق رایانه عرضه میکنند و مصرف کنندگان به وسیله رایانه سفارشات و خرید خود را انجام می دهند.یکی از عواملی که به توسعه و استفاده هرچه بیشتراز رایانه کمک کرده،به وجود آمدن شبکه جهانی اینترنت است که به وسیله آن ارائه و دستیابی به داده ها و اطلاعات مورد لزوم در کوتاهترین زمان امکان پذیر است.برای استفاده از امکانات عرضه شده نیاز به سخت افزار (شامل رایانه و ابزار جانبی ) و نرم افزار (برنامه های رایانه ای) است.از این رو تجهیز مؤسسات و واحدهای اقتصادی به سخت افزار و نرم افزار مورد لزوم،امری اجتناب ناپذیر است تا آنها بتوانند همگام با رقبای خود فعالیتهای خود را ادامه دهند.یکی از بخشهای اقتصادی که فعالیتهای آن تحت تأثیر توسعه فن آوری و رایانه قرار گرفته است،بخش پولی و اعتباری کشورها به خصوص کشورهای صنعتی است؛یعنی ارتباط الکترونیکی نه تنها در سیستم پرداختها (که سند دریافت و پرداخت و همچنین پول نقد از اجزای آن هستند)،بلکه در ایجاد و تولید خدمات و ابزار مالی جدید بانکی نیز کاربرد داشته است.بانکها و مؤسسات اعتباری در این کشورها از جمله آلمان در تلاشند که اهم فعالیتهای خود را به وسیله کامپیوتر انجام دهند و بعضی از خدمات خود را نیز از این طریق به مشتریان عرضه کنند و روند استفاده هرچه بیشتر از این فن آوری ادامه دارد.
مسئولان بخش اعتباری آلمان در صددند که در دو سه سال آینده سرمایه گذاریهای کلانی انجام دهند تا تمام بانکها به اینترنت مجهز شده و قادر به انجام معاملات الکترونیکی (E- Commerce) شوند. بدیهی است که هزینه های این سرمایه گذاری از هزینه های هنگف انجام شده برای تغییر مارک آلمان به پول جدید اروپایی یورو (Euro) و یا برای آمادگی سیستم های رایانه‌ای برای شروع سال 2000 میلادی بیشتر بوده است.به عنوان مثال در سدنر بانک (Dresdner Bank) در نظر دارد طی سالهای آینده در حدود یک میلیارد مارک برای تجهیز اینترنت سرمایه گذاری کند.دویچه بانک (Deustsche Bank) نیز در سال 2000 چندین میلیون مارک برای تجهیز به اینترنت هزینه کرده است.علاوه بر این نوع سرمایه گذاریها،تشکیل ادغامهای جدیدی مدنظر است.مثلاً بانک مستقیم (Diret Bank) کمدایرکت (Comdirect) که متعلق به کامرز بانک (Commerz Bank) است در نظر دارد با شرکت تی- اُن لاین (T- Online) وابسته به شرکت تلفن آلمان موسوم به تلکم (Telekom) و دویچه بانک با شرکت عرضه کننده خدمات اینترنت یاهو (Yahoo)،شرکت منزمن (Mannesmann) با شرکت های SAP و AOL ادغام شود.در این راستا صندوق پس انداز فرانکفورت با شرکت ویاگ اینترکم (Viag Interkom) ادغام شده است.
این اقدامات بیانگر این موضوع هستند که تحول و دگرگونی تکنیکی کنونی که خود را در توسعه شبکه اینترنت نشان می دهد بخش اعتباری را تحت تأثیر قرار داده است.این موضوع بعید به نظر نمی رسد.زیرا تقریباً هیچ کالا و خدماتی را نمی توان بهتر از خدمات بانکی از طریق معاملات الکترونیکی انجام داد.به دلیل اینکه اکثر فعالیتهای بانکی را می توان به صورت دیجیتالی تبدیل و در اینترنت عرضه کرد،همچنین برخلاف صنایع دیگر،بانکها نباید خدمات خود را که از طریق الکترونیکی به فروش می رسانند،به صورت فیزیکی به مشتریان انتقال دهند.
ولی کمتر فعالیت اقتصادی مانند فعالیتهای بانکی وجود دارد که به وسیله اقتصادی مانند فعالیتهای بانکی وجو دارد که به وسیله کامپیوتر شانس زیادی برای رقبای جدید پدید آورد.از این رو برای بانکها و بخش سنتی اعتباری رقابت شدیدی با این گونه رقبای جدید به وجود آمده است.این رقابت بانکها را مجبور کرده که فعالیتهای خود را به سرعت با توسعه و تحول موجود هماهنگ کنند.شایان ذکر است که در راستای هماهنگ کردن فعالیت های بانکی با پیشرفت رایانه و خدمات الکترونیکی از بخش اعتباری تنها انتظار نمی رود که برای مشتریان ورود به خدمات بانکی را در اینترنت ممکن سازد و سایت جذابی را ایجاد کند،بلکه انتظار می رود عملیات و مراحلی را که در داخل بانک انجام می شوند،با فن آوری جدید هماهنگ سازد.در ابتدا باید سیستم تهیه و کاربرد اطلاعات و داده ها در داخل مؤسسه بررسی شود که معمولاً از سیستم های متفاوتی تشکیل شده است که با هم همخوان (Compatible) نیستند.مرحله بعد بازبینی و کنترل هر قسمت از فعالیتهای بانک است.بانکها می باید همه خدمات در رابطه با مشتریان اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی و همچنین خدمات سنتی بانکی را براساس معاملات الکترونیکی برنامه ریزی کنند.یعنی تمام مراحل ایجاد ارزش افزوده را درنظر بگیرند.بزرگترین و با اهمیت ترین اقدام،تغییر مورد لزوم ساختار و سازمان بانک برای استفاده از این امکانات جدید است.وقتی مدیران و هیئت مدیره های بانکها از اتوماسیون مراحل ایجاد ارزش افزوده صحبت می کنند،می توان نتیجه گرفت که تغییر پست های سازمانی بانکها برای افزایش بازدهی و کاهش هزینه که قبلاً برنامه ریزی شده بود هنوز به طور کامل به پایان نرسیده و باید دوباره تغییرات سازمانی دیگری صورت بگیرد که در نتیجه کارکنان بانکها با وظایف جدیدی روبه رو می شوند.پیش بینی می شود که از این پس تقسیم مشتریان بانکها به متمول و غیر متمول و یا به شرکتهای بزرگ و کوچک و یا داخلی و بین المللی دیگر کاربردی نداشته باشد.زیرا از طریق اینترنت هر شخصی می تواند از شرایط و عرضه خدمات بانک (مانند کارمزد،نرخ بهره،مدت و غیره) مطلع شده و از آنها استفاده کند.این موضوع برای بانکهای رقیب نیز وجود دارد.یعنی رقبا نیز از شرایط یکدیگر با اطلاع می شوند.از این رو مشخص خواهد شد که ساختار فعلی خدمات و فعالیتهای بانکی به شکل موجود در بلند مدت نمی تواند باقی بماند.زیرا به دلیل وجود اینترنت،تقسیم سنتی فعالیتها دیگر مفهومی ندارد.بانکهای ایرانی نیز از این قاعده مستثنی نیستند و دیر یا زود باید اقدامات لازم را در این زمینه انجام دهند؛بالاخص شعب بانکها در خارج از کشور که در رقابت با سایر بانکها در محل قرار دارند.
اگر چه تبلیغات و ارایه برنامه های بانکها از طریق اینترنت درحال حاضر خیلی جالب هستند،ولی نباید از نظر دور داشت که این مؤسسات در مقابل وظیفه و انتظارات جدیدی قرار دارند که باید برآورده سازند.حضور در اینترنت هزینه ساز و تجهیز بانکها براساس تغییر در خواستها و تمایلات مشتریان و اتوماتیزه (ماشینی) کردن فعالیتهای بانکی علاوه بر هزینه،زمان بر نیز است.از این رو در سالهای آتی هزینه ها و درآمدهای بانکها هماهنگ با یکدیگر رشد نمی کند و در نتیجه سود کاهش می یابد.زمانی که ساختار بانکها براساس استفاده از اینترنت شکل گیرد،تأثیر اتوماسیون که به وسیله اینترنت امکان پذیر می شود،روی هزینه ها خود را نشان داده و باعث کاهش آن می شود.در این زمان است که بانکها در موقعیتی قرار می گیرند که مشتریان جدیدی را از طریق اینترنت جذب و به وسیله افزایش حجم معاملات کاهش درآمد خود را که به دلیل رقابت زیاد نتیجه می شود، جبران کنند.
مدیران بانکها خود اذعان دارند که این تغییرات با ریسک زیادی همراه است و حاضر به پیش بینی رفتار و انتظارات مشتریان در مقابل تغییرات نیستند.همچنین رفتار رقبای جدید بانکها و عرضه خدمات آنها نیز قابل پیش بینی نیست و امکان ناهماهنگی و غیر منسجم شدن عملیات بانکها وجود دارد.بنابراین می توان نتیجه گرفت که هدف بانکها هنوز به طور کامل و دقیق قابل جمع بندی نیست و برای آینده نزدیک راه و روش می تواند به عنوان هدف شناخته شود.
باید در نظر داشت که به دلیل تغییرات و تحولات گفته شده همه برنده نیستند،زیرا اولاً تمام بانکها و مؤسسات اعتباری نمی توانند سرمایه هنگف برای تجهیز به تکنیک جدید را تأمین کنند،ثانیاً مدیران آنها از لحاظ آمادگی برای پذیرش تکنیک جدید و پذیرش آن متفاوت است.
نکته جالب توجه این که این تغییرات باید در بخشی از اقتصاد انجام شوند که سالیان سال ساختار ثابتی داشته است.