مثلث الکترونیک: بانکداری، بازرگانی و تجارت

 رشد خدمات الکترونیک در صنعت بانکداری بر کسی پوشیده نیست. استفاده از واژه‌هایی از قبیل بانکداری الکترونیک (E- Banking)، تجارت الکترونیک (E-Commerce) و بازرگانی الکترونیک (E- Business) به صورت روزمره بسیار مطرح است، لیکن ارتباط میان این سه خدمت الکترونیک چندان به وضوح تعریف نشده است. گزارش حاضر چکیده‌ای از مقالات ارائه‌ شده توسط مؤسسه COMPUCO است که مشاوران صنعت بانکداری و فن‌آوری اطلاعاتی (IT) در کشور سوئیس هستند.
بانکداری الکترونیک (E- Banking)
مرحله قبل از گسترش بانکداری الکترونیک (E- Banking)، استفاده از رایانه‌های شخصی (PC) در بانکداری یا Home- Banking است. سپرده‌گذاران بانکها از طریق PC با حسابهای بانکی خود در ارتباط بوده و به حواله و یا دریافت پول می‌پرداختند. در PC- Banking تعداد خدمات ارائه شده به مشتریان اندک بود، لیکن در E- Banking تعدد و تنوع این خدمات افزایش قابل‌توجهی یافته است. با استفاده از بانکداری الکترونیک، سرعت کار افزایش و هزینه‌‌ها کاهش می‌یابد. از حضور مشتری در بانک کاسته و بر کیفیت ارائه خدمات اضافه می‌شود. کاهش تعداد شعب از دیگر فواید بانکداری الکترونیک است، زیرا موفق‌ بودن یک بانک به تعداد شعب آن بانک مربوط نبوده و نحوه ارائه خدمات مهم است. در PC- Banking فقط انتقال حسابها مطرح بود، لیکن در E- Banking خرید و فروش ارز، طلا، سهام و ... نیز امکان‌پذیر می‌شود.
خدماتی که در آینده نزدیک ارائه خواهد شد، ارایه خدمات بانکی از طریق موبایل یا Mobile- Banking است. در ‌حال‌حاضر این طرح به صورت آزمایش در یونیون بانک سوئیس آغاز شده است.
E- Banking در اروپا دیرتر از امریکا پذیرفته شد، زیرا مردم اروپا محتاط‌تر بوده و امنیت برای آنها امری مهم به حساب می‌آمد.
لذا Privacy Protection and- ervicess مدنظر قرار گرفت. تعداد استفاده‌کنندگان از E- Banking در آمریکا و اروپا به شرح زیر است:
امریکا:
5 میلیون نفر در سال 1997
9 میلیون نفر در سال 1998
15 میلیون نفر در سال 1999
22 میلیون نفر در سال 2000
28 میلیون نفر در سال 2001
اروپا:
آلمان، 6/7 میلیون نفر
بریتانیا، 5/5 میلیون نفر
فرانسه، 3/2 میلیون نفر
هلند، 5/1 میلیون نفر
اسپانیا، 1/1 میلیون نفر
ایتالیا، 1میلیون نفر
در آینده خدمات Web TV ارائه خواهد شد. در این روش صدای مشتری از طریق تلفن یا موبایل باعث به کار افتادن سیستم خواهد شد:
Email Phones, Voice recognition for the Web & out of home users
مزایای بانکداری الکترونیک
دارا بودن سیستم پیچیده امنیتی
هزینه‌های پایین (متوسط هزینه برابر 5 دلار)
ارائه خدمات شبانه‌روزی برای دستیابی به سیستم E- Banking باید موارد زیر مدنظر قرار گیرند.
عوامل خارجی:
بخش بانکی باید همه تغییرات فن‌آوری را بپذیرد.
پست مدیریت ریسک در بانکها تقویت شود.
عوامل داخلی:
برای حضور در صحنه رقابتی اقتصاد، بانکهای بزرگ باید بازار سهام خود را حفظ کنند و بانکهای کوچک‌تر نیز به کسب بازارهای سهام بزرگتر بپردازند.
امکان ورود به بازار برای مؤسسات مالی وابسته به بانکها فراهم شود.
بازرگانی الکترونیک (E- Business)
سیستم‌های پرداخت خرد و کلان به سرعت در حال گسترش و تغییر هستند. فن‌آور جدید (اینترنت) از ریسک روشهای پرداخت قدیمی کاسته و روشهای جدید پرداخت را ابداع می‌کند.
مفهوم بازرگانی الکترونیک (E- Business) انجام عملیات تجاری میان بانک و شرکت تجاری یا میان دو شرکت تجاری است. در حالی که در E- Business عملیات بانکی میان بانک و مشتری صورت می‌گیرد. به عبارت دیگر در E- Business معامله Business- to- Business (B2B) کاملاً به صورت الکترونیکی صورت می‌گیرد. در (E- Business) امکانات زیر قابل دسترسی است:
دستور پرداخت الکترونیک (E- Authorization)
پرداخت الکترونیک (E- Payment)
برات الکترونیک (E- Biling)
تأمین مالی الکترونیک (E- Financing)
اعتبار اسنادی الکترونیک (E- Letter of Credit)
بیمه الکترونیک (E- Insurance)
بیمه الکترونیک (E- Insurance)
موانع موجود در برابر سیستم E- Business عبارتند از:
کمبود تسهیلات پرداخت
مشکلات امنیتی
هزینه زیربنایی
دسترسی نداشتن به مهارتها
اطمینان نداشتن شرکا نسبت به یکدیگر
فن‌آوری ضعیف شرکا
نبود مکانیزم پرداخت مؤثر
تجارت الکترونیک (E- Comnerce)
این نوع معامله میان بانک و فروشنده انجام می‌گیرد. برای مثال شرکت Eayjet از طریق اینترنت به فروش بلیت هواپیما به مشتریان اشتغال دارد و بانک نیز در این میان به مبادله پول الکترونیک می‌پردازد. لذا رابطه Business- to- Consumer (B2C) برقرار می‌شود. در این روش، پرداختها ارزانتر، سریعتر و با ریسک کمتر انجام می‌گیرند.
استفاده از کارتهای اعتباری و ماشین‌های خودپرداز در این‌گونه معاملات ضروری است.
شرط اول موفقیت E- Commerce در این است که بانک مربوطه باید با فروشنده و مشتری ارتباط on- line داشته باشد. شرط دیگر وجود مؤسسات نظارتی است که باید نقدینگی و امنیت بازارهای پول را مدنظر قرار دهند و در این زمینه بانک مرکزی نقش نظارتی را ایفا می‌کند.
چگونگی طراحی E- Banking در هر بانک نیز عامل اصلی موفقیت در دستیابی به این فن‌آوری به شمار می‌رود. نظر برخی از مدیران بانکها این است که از فن‌آوری اطلاعاتی در صورت نیاز استفاده کنند. این گروه از مدیران قادر به تطابق نهاد مالی خود با دانش روز نیستند و از جریان اطلاعات به دور می‌مانند. در مقابل مدیران دیگری هستند که برای طراحی فن‌آوری اطلاعاتی (IT) از افراد تخصیص استفاده می‌کنند و به استقبال دانش فردا می‌روند.
این گروه از مدیران روشهای قدیمی عملیاتی بانکی را حذف نمی‌کنند، بلکه آن را با دانش جدید منطبق می‌کنند.
مدیران دسته اول در گروه Reading- dege قرار می‌گیرند و در ایجاد هر تحول جدید فقط به میزان هزینه‌ها توجه می‌کنند و ارزشهای اکتسابی را مدنظر قرار نمی‌دهند.
مدیران دسته دوم در گروه (Leading- edge) قرار گرفته و به نکات زیر توجه دارند:
اولویت قرار‌دادن ارزشها به جای هزینه‌ها
درک شرایط بازار و رقابتها
دیدگاه کلی در راهبردهای تجاری
گسترش منابع رقابت الکترونیک
نکات امنیتی استفاده از «E- Banking»
برای استفاده بهینه از امکانات «E- Banking» توجه به نکات زیر ضروری است:
افزایش جنبه‌‌های محرمانه،
حمایت از مشتری در برابر عملیات پیچیده و مشکوک،
تدوین مقررات و سیاستهای استفاده از سیستم،
جدیت در پیگیری نکات امنیتی
امنیت کامپیوتر،
رعایت نکات مربوط به حفظ حریم مشتری،
دسترسی نداشتن سایر افراد به اطلاعات مشتری مانند نام و مشخصات وی
تأثیر فن‌آوری بر جنبه‌های مختلف بانکداری
بانکداری خرد: (Retail Banking)
ارائه خدمات سپرده‌گیری و وام‌دهی در داخل کشور با سیستم: on- line
ضرورت وجود مراکز یکپارچه: (Call Centers)
بانکداری عمده: (Wholesale Banking)
ارائه خدمات بانکی به شرکتهای مالی باثبات و اشخاص حقوقی مانند صندوقهای سرمایه‌گذاری و آژانسهای دولتی، خدماتی از قبیل وام‌دهی، مدیریت نقدینگی، اجاره و ... از طریق سیستم On- line
بانکداری جهانی: (Universal Banking)
ارائه خدمات بانکداری در عرصه جهانی مانند وامهای سندیکایی، گشایش اعتبار اسنادی و سایر از طریق سیستم On- Line
ساختار فن‌آوری:
برای دستیابی به خدمات الکترونیک در زمینه بانکداری و تجارت معیارهای زیر باید مدنظر قرار گیرند:
شبکه مخابراتی قابل‌اطمینان،
تعیین محدوده پوشش خبری،
منابع انسانی ماهر،
ارتباط مشتری و عرضه‌کننده،
صحت، درستی و امنیت شبکه،
قانون الکترونیک برای حفاظت از انقلاب الکترونیکی شامل:
حفاظت از اسرار مشتری
سیستم مالیاتی
حوزه قضایی
مقررات و رقابتها
حمایت از مشتری
اقدامات مورد‌نیاز در تدوین قانون الکترونیک:
ایجاد تعادل میان خلاقیت و هرج‌و‌مرج
وجود نوآوری و ثبات
همکاری ملی و جهانی در زمینه درک، پذیرش و قدردانی از معیارهای جدید
همکاری ناحیه‌ای در زمینه پیگیری مشکلات
استفاده از فن‌آوری در اقتصاد جهانی
الف- سه تغییر عمده در اقتصاد جهانی:
*آزادسازی اقتصاد شامل: حذف انواع مختلف موانع تعرفه‌ای و غیر‌تعرفه‌ای در تجارت بین‌الملل (سیستم WTO)
جهانی‌شدن اقتصاد خرد شامل: مکانیزم جهانی شرکتها در تولید و بازاریابی از طریق رایانه و وسایل ارتباط جمعی
جهانی‌شدن اقتصاد کلان شامل: ارتباط اجباری با انتشار جهانی اطلاعات
*جهانی‌شدن اقتصاد خرد شامل:‌‌ آزادسازی فعالیتهای تجاری و توسعه مثبت سرمایه‌گذاری فرامرزی
جهانی‌شدن اقتصاد کلان شامل: تقویت روابط متقابل و استقلال در فعالیتهای اقتصادی میان کشورها.
ب- نقش فن‌آوری اطلاعاتی (IT) در تغییر اقتصاد جهانی:
ج- مزایای فن‌آوری:
کاهش هزینه‌های معاملات
کاهش اطلاعات نامتقارن
معاملات 24‌ساعته
شبکه معاملات جهانی بدون مرز
گسترش کارایی بازار
د- مالیه الکترونیک E- Finance
معیارها و استانداردهای مورد‌نیاز که شامل: امنیت، اعتماد و انعطاف‌پذیری هستند.
چالشهای در پیش‌روی نیز شامل: تقسیم‌بندیهای ملی، پیچیدگیهای نهادی و لازم‌الاجرا بودن فرایند طراحی مجدد هستند.
ابزارهای مورد‌نیاز دربرگیرنده بانکداری الکترونیک، مبادله اوراق بهادار، مدیریت دارایی، مدیریت معاملات
ح- طراحی و انتخاب نرم‌افزار مربوطه
برای اجرای فرایند الکترونیکی‌شدن در بانک یا هر مؤسسه مالی، باید میان طراحان IT و بانکداران و تجار جلسات منظمی برگزار شود. وجود مدیر پروژه و کارکنان ماهر برای طراحی و انتخاب نرم‌افزار مناسب ضروری است. در بازار، نرم‌افزارهای متعدد با اسامی تجاری متفاوت موجود است. انتخاب نرم‌افزار نباید براساس شهرت و نام تجاری آنها باشد. چنانچه نرم‌افزاری در یک بانک یا مؤسسه نمونه موفقی تلقی شود ممکن است در یک بانک دیگر پاسخگوی سیستم مربوطه نباشد. لذا باید از قبل طراحی شده و به مورد آزمایش گذارده شود و در صورت مثبت بودن پاسخ، نرم‌افزار موردنظر خریداری شود. اگر انتخاب به صورت اشتباه صورت بگیرد. خروج از سیستم و تعویض آن بعضاً غیر‌ممکن بوده و هزینه هنگفتی را به بانک تحمیل می‌نماید.
و- موارد مربوط به ریسک سیستم: (Systemic Risk)
تقلب در رمز ورود به سیستم: Fraud
کوتاهی در استحکام امنیت سیستم: Defuait
عدم آگاهی سیستم برای افزایش حجم کار: Crash
ز- نقش سیستمهای الکترونیک در ایجاد اشتغال
استفاده از سیستمهای الکترونیک ‌نه‌تنها باعث ایجاد بیکاری نشده، بلکه اشتغال‌ بالایی را نیز در کشورهای استفاده‌کننده از این سیستمها ایجاد کرده است.
در امریکا 50 هزار شغل جدید به ‌وسیله اینترنت در اقتصاد ایجاد شده است.
وزارت پُست و تلگراف و تلفن در ژاپن ایجاد 4/2 میلیون شغل جدید بوسیله اینترنت تا پایان سال 2010 میلادی را پیش‌بینی کرده است که به دنبال خود ایجاد 56 تریلیون ین درآمد را به دنبال خواهد داشت.
در هندوستان نیز ایجاد 3‌میلیون نرم‌افزار تخصصی تا پایان سال 2008 میلادی پیش‌بینی شده است.
تغییر در اولویت عوامل تولید:
کار و سرمایه ... تکنولوژی اطلاعات (IT)