متن طرح اصلاحات راهبردی

ضرورت طرح اصلاحات
ضرورت طرح اصلاحات راهبردی در نظام بانکی کشور را می‌توان در دو عامل مهم زیر خلاصه نمود:
عامل اول: نقش و اهمیت حیاتی نظام بانکی در اقتصاد ملی
عامل دوم: تنگناهای حاکم بر نظام بانکی طی دو دهة گذشته
در‌خصوص عامل نخست (نقش و اهمیت نظام بانکی کشور در اقتصاد ملی) کافی است که به مدیریت نقدینگی کشور از سوی نظام بانکی اشاره داشت که عملاً معادل 60‌درصد ارزش تولید ناخالص داخلی را تجهیز و تخصیص نموده و با اعطای تسهیلات به بخشهای مختلف اقتصادی سهمی بیش از 50‌درصد از تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی و اشتغال را عهده‌دار می‌باشد.
در‌خصوص عامل دوم (تنگناهای حاکم بر نظام بانکی طی دو دهة گذشته) نکات متعددی قابل ذکر است که می‌توان به اهم آنها به شرح زیر اشاره داشت:
پیامدهای ناشی از ادغام بانکها در سال 1359 در شرایط آماده نبودن بستر لازم.
لطمات ناشی از خروج سرمایه از کشور در مقطع انقلاب و سالهای اولیه پس از آن
تبعات ناشی از هماهنگی نظام بانکی با استلزامات دوران جنگی تحمیلی و همچنین مشارکت در بازسازی پس از جنگ
پیامدهای ناشی از جایگزین شدن اعتبارات بانکی در قبال کاهش اعتبارات عمرانی کشور طی دو دهة‌ گذشته
تبعات ناشی از تخصیص بخش عظیمی از اعتبارات بانکها به تسهیلات تکلیفی
معرفی طرح اصلاحات
طرح اصلاحات راهبردی از اولین روزهای تشکیل کابینه دوم ریاست جمهوری به عنوان طرح دارای اولویت «در جستجوی راهکارهای تأمین انتظارات مردم و دستیابی به خدمات سریع و متنوع بانکی» در دستور کار وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار گرفت و در طراحی بخشهای مختلف آن از رهنمودها و محور‌بندیهای «طرح ساماندهی اقتصادی» از یک‌سو و «مضامین برنامه سوم توسعه اقتصادی کشور» از سوی دیگر الهام‌گرفته شده است. به این‌ترتیب مجموعه‌ای از اقدامات ضروری برای اصلاحات نظام بانکی در جلسات مکرر و متعدد مدیران عامل بانکها و با کمک متخصصین و اندیشمندان و کارشناسان علوم اقتصادی و بانکی به شرح زیر پیشنهاد شد:
اول: اقدامات اصلاحی در داخل بانکها با محوریت مشتری‌‌مداری و ساده‌سازی روشها‌ (این اقدامات مشتمل بر 26 سرفصل است).
دوم: اقدامات اصلاحی توسط بانک مرکزی با محوریت تقویت ابعاد نظارتی بانک مرکزی و کاهش عاملیت این بانک در فعالیتهایی که بانکها راساً قادر به انجام آن می‌باشند (این اقدامات مشتمل بر 11 سرفصل است).
سوم:‌ اقدامات ارکان نظام بانکی با محوریت استقلال بانکها، تقویت مدیریتها و ایجاد تشکل صنفی برای نظام بانکی (این اقدامات مشتمل بر 11 سرفصل است)
چهارم: اقدامات نظام اداری و اجرایی با محوریت اصلاح رابطه دولت با ارکان و حذف استلزامات دست‌و‌پاگیر و ایجاد اطمینان بیشتر در مردم نسبت به بانکها. (این اقدامات مشتمل بر 6 سرفصل است)
3- روند پیشرفت طرح اصلاحات
روند پیشرفت طرح اصلاحات در چهار مرجع یاد‌شده در بند 2 فوق، با مساعی و پیگیریهای لازم در حد قابل‌قبولی ارزیابی می‌شود که در زیر به آنها اشاره می‌گردد:
الف) اقدامات اصلاحی در شبکه بانکی کشور از طریق تشکیل کمیته‌های تخصصی (جمعاً 15 کمیته و در حدود 60 نفر در هر بانک) با بهره‌گیری از مدیران و کارشناسان ذیربط ادامه دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که دستاوردهای مهم زیر در این بخش تحقق یافته و پیشرفت کار در سایر زمینه‌ها بین 20 الی 80 درصد گزارش شده است:
استقرار واحدهای تحقیقات
طراحی و انتشار چک‌پول واحد
پرداخت غیر‌حضور قبوض برق
واگذاری بخشهایی از خدمات بانکها به بخش خصوصی
ارائه یا توسعه خدمات تلفن بانک
ب) اقدامات اصلاحی بانک مرکزی آغاز گردید و این بانک نتایج کار را طی نامة‌ شماره 4470 مورخ 5/12/1380 ارائه نموده است، لیکن تسریع در اقدامات بانک مرکزی جهت تحقق سریع اصلاحات ضروری است.
ج) اقدامات اصلاحی ارکان نظام بانکی از پیشرفت قابل‌ملاحظه برخوردار بوده است، به‌طوری‌که تاکنون از مجموع زمینه‌های تعیین‌شده، حدود 90‌درصد به مراحل تصمیم‌گیری و اجرا رسیده است.
د) اقدامات اصلاحی نظام اجرایی و اداری جملگی در درست بررسی بوده و طبعاً دستیابی به نتایج مورد‌انتظار نیازمند همکاریهای بیشتر دست‌اندر‌کاران و مسئولین امر است.
4- نیازهای پشتیبانی طرح اصلاحات
با عنایت به اینکه سعی شده است پروژه‌های مربوط به طرح اصلاحات راهبردی بدون تصدیع اوقات ریاست محترم جمهوری اجرایی گردد، معهدا در بعضی موارد (نظیر آنچه که در زیر اشاره می‌شود)، اجرایی ساختن پروژه‌ها نیازمند پشتیبانی ریاست جمهوری و هیات‌وزیران است:
مساعد برای تصویب قوانین و مقررات مرتبط با طرح
خارج ساختن بانکها از استلزامات شرکتهای دولتی
تعیین جایگاه مدیران ارشد بانکها در سلسله مراتب نظام اداری کشور
ضرورت توجه خاص شورای عالی اداری به ایجاد تحول در نظام بانکی از طریق تصویب پیشنهادات ارائه‌شده به‌خصوص در زمینه تقویت مدیریت و اصلاح ساختار و تصویب اساسنامه جدید
تقویت بازرسی و نظارت در بانکها به منظور:
حصول اطمینان از حُسن اجرای امور
کنترل ریسک و کاهش مخاطرات
پیشگیری از تخلفات احتمالی
رعایت هر‌چه بیشتر حقوق مردم
بدیهی است موارد فوق از طریق هماهنگ ساختن بازرسیهای معموله توسط مراجع مختلف قانونی با سیستمهای کنترل داخلی، مالکیتی و فنی قابل تحقق است.
تسریع در ایجاد زیر‌ساختهای مخابراتی مورد‌نیاز طرح جامع بانکداری الکترونیکی
زمینه اقدامات اصلاحی تعیین‌شده برای بانک مرکزی در طرح اصلاحات راهبردی نظام بانکی کشور به شرح زیر است:
بررسی جهت اصلاح ضوابط سقف تسهیلات فردی متناسب با توان و نیازهای مردم و استانداردهای موجود.
اعطای اختیار در‌خصوص چاپ چکهای مسافرتی.
تفویض اختیار اعزام کارکنان شعب خارج از بانکها به جز رؤسا و معاونین شعب به مدیریت بانکها.
تفویض اختیار اعطای تسهیلات به شرکتهای دولتی
انتشار اسکناس درشت برای تسهیل مبادلات نقدی
تفویض اختیار به بانکها جهت مشارکت حقوقی یا افزایش سرمایه در شرکتهای موجود.
تفویض اختیار به بانکها جهت تنظیم شبکه شعب
تغییر روش نقدی به روش تعهدی جهت شناسایی سود بانکها.
ارائه آموزشهای عمومی مورد‌نیاز در نظام بانکی از طریق رسانه‌ها
تعدیل سرفصلهای بودجه بانکها
زمینه اقدامات اصلاحی تعیین‌شده برای ارکان نظام بانکی در طرح اصلاحات راهبردی نظام بانکی کشور به شرح زیر است:
اصلاح اساسنامه بانکها با هدف تقویت هیأت‌‌مدیره و مدیریت بانکها.
طراحی شاخصهای ارزشیابی عملکرد بانکها در حوزه‌های مدیریتی و مالی و....
تفویض اختیارات استخدامی به مدیریت بانکها با الهام از مفاد ماده 90 قانون برنامه سوم توسعه
تفویض اختیارات انگیزشی نیروی انسانی به مدیریت بانکها با الهام از مفاد ماده 90 قانون برنامه سوم توسعه.
تفویض اختیارات انضباطی کارکنان به مدیریت بانکها با الهام از مفاد ماده 90 قانون برنامه سوم توسعه.
اصلاحی برخی از مواد آیین‌نامه معاملات
تفویض اختیار اعزام کارکنان به مأموریتهای آموزشی به مدیریت بانکها
تدوین ضوابط اجرایی بودجه ویژه بانکها.
ساده‌سازی روشهای واگذاری شرکتهای وابسته بانکها به بخش خصوصی
ارائه آموزشهای عمومی مربوط به نظام بانکی از طریق رسانه‌ها
تدوین استانداردهای حسابداری جهت شفاف ساختن صورتهای مالی بانکها
زمینه اقدامات اصلاحی تعیین‌شده برای نظام اداری و اجرایی در طرح اصلاحات راهبردی نظام بانکی کشور به شرح زیر است:
افزایش مستمر سرمایه بانکها متناسب با تحولات پولی و بانکی از طریق مصوبات هیأت محترم وزیران
تعیین موقعیت و شخصیت حقوقی ویژه برای بانکها از طریق مصوبات هیأت محترم وزیران
ایجاد زیر‌ساختهای مخابراتی برای توسعه خدمات بانکی از طریق مصوبات هیأت محترم وزیران و وزارت پُست و تلگراف و تلفن
هماهنگ ساختن سازمان ثبت اسناد و املاک در رعایت مفاد ماده 15 اصلاحی قانون عملیات بانکی بون ربا
برقراری نظام نظارت و بازرسی ویژه بانکها از طریق مصوبات هیأت محترم وزیران
حذف استعلامهای غیر‌ضروری هنگام اعطای تسهیلات به مشتریان از طریق مصوبات هیأت محترم وزیران.
زمینه اقدامات اصلاحی تعیین‌شده برای بانکهای کشور در طرح اصلاحات راهبردی نظام بانکی کشور به شرح زیر است:
پذیرش متقابل چکهای مسافرتی در کلیه بانکها
بهسازی نظام اطلاعات مشتریان برای تسهیل در فرآیند اعتبارات، افتتاح حساب و ...
راه‌اندازی خدمات بانکی تلفنی
بازنگری در ضوابط ممنوعیت خروج بدهکاران از کشور
ساده‌سازی روشهای اعتبارات کوتاه‌مدت و بلند‌مدت
مهندسی مستمر فرآیندها
تمرکز‌زدایی و اعطای اختیارات به واحدهای اجرایی بانکها
پرداخت غیر‌حضوری وجوه قبوض برق
بهسازی و گسترش نظام اطلاع‌رسانی
ایجاد یا توسعه نهاد تحقیقاتی
تطبیق مستمر نسبتهای مالی
بهینه‌سازی مدیریت نقدینگی
استقرار نظام بانکداری الکترونیکی
استقرار نظام مدیریت کنترل ریسک
واگذاری شرکتهای وابسته به بانکها به بخش خصوصی
واگذاری بخشهایی از خدمات بانکها به بخش خصوصی
ایجاد شبکه‌های مجازی به منظور تسهیل دسترسی مردم به خدمات بانکی
بهسازی نیروی انسانی بانکها
آموزش مستمر مردم برای استفاده از خدمات بانکها از طریق رسانه‌ها
برقراری نظام کیفیت برای ارتقای بهره‌وری و بهبود شیوه‌های خدمات‌رسانی به مردم
تقویت دستگاههای نظارتی و کنترلهای داخلی بانکها
عرضه خدمات و محصولات جدید بانکی در مقایسه با خدمات بانکداری جهان
گسترش ارتباطات و خدمات بانکی بین‌المللی
تهیه و تدوین نظام اعتبار‌سنجی مشتریان برای کنترل ریسک
تدوین شاخصهای تعیین سقف تسهیلات قابل‌ اعطا به مشتریان
بازنگری و بهینه‌سازی نظام بررسی، ارزیابی و نظارت بر طرحهای استفاده‌کننده از تسهیلات