تاثیر تجارت الکترونیکی بر اقتصاد جهانی

ترجمه: سهیل ایلداری
مأخذ: اینترنت
مقدمه:
مدت زمان زیادی از پیدایش و شکلگیری اینترنت نمیگذرد، ولی این پدیدة تکنولوژیک در فاصله زمانی کوتاه، منشأ تحولات عمدهای در زندگی بشر شده و بسیاری از فعالیتها را دستخوش تغییر و دگرگونی کرده است.
یکی از عرصههایی که اینترنت، انقلابی در آن به پا کرده، «تجارت» است که به آن «تجارت الکترونیک» میگویند. این شیوة بازرگانی مورد توجه بسیاری از بانکها و مشتریان قرار گرفته است. دسترسی سریع، آسان و بیست و چهار ساعته بودن از ویژگیهای عمده این قبیل معاملات الکترونیکی است. علاوه بر این بانکها خدمات خود را بهینهتر ارائه میکنند و هزینههای آنها نیز کاهش قابل توجهی مییابد. به طور مثال اگر یک معامله تجاری براساس بانکداری سنتی و در شعبه یک دلار و از طریق تلفنی 60 صدم دلار هزینه داشته باشد، در حال حاضر و از طریق اینترنت تنها 2 صدم دلار هزینه دارد.
بانکداری الکترونیک هم که یکی از اشکال تجارت الکترونیک است، این امکان را به مشتریان میدهد تا خدمات و تسهیلات بانکها را با یکدیگر مقایسه کنند و این امر، موجب افزایش رقابت بین بانکها میشود.
برخی نیز بانکداری الکترونیک و تجارت الکترونیک را به مثابة فرصتی برای کشورهای در حال توسعه مینگرند که این امکان را به آنها میدهد تا بتوانند مراحل توسعه را با سرعت بیشتری طی کنند.
در حال حاضر بانکداری و تجارت الکترونیک در اتریش، کره جنوبی، اسپانیا، سوئیس و کشورهای اسکاندیناوی رشد و گسترش محسوسی یافته است. به ویژه در کشورهای اسکاندیناوی که بیشترین تعداد استفادهکنندگان اینترنت را به خود اختصاص دادهاند.
تجارت الکترونیک، فرآیند اداره کردن اینترنتی معاملات مالی توسط اشخاص و شرکتها است. این فرآیند شامل معاملات فیمابین شرکتها (1)، شرکتها و مشتریان (2) و شرکتها و دولت (3) است. تجارت الکترونیک بر سیستمها و شیوههایی متمرکز شده است که از طریق آن اسناد مالی و بر اطلاعات مبادله میشوند. این شیوة معاملاتی شامل معاملات اینترنتی از طریق کارتهای اعتباری، پول الکترونیک، (4) ارسال و پرداخت صورتحساب به صورت الکترونیک، چکهای الکترونیکی، سفارش خرید و صورتهای مالی است. تجارت الکترونیک به طور مشخص با فنآوریهایی در ارتباط است که قادرند «عملیات تبادل اطلاعات الکترونیک» (5) را از طریق اینترنت انجام دهند.
به منظور حصول یک توافق بینالمللی در خصوص ارائه تعریف عملی از تجارت الکترونیک که مورد قبول و پذیرش همگان باشد، در وهلة اول لازم است در مورد سه بُعد از تعریف، ارزیابی صحیح و جامعی داشته باشیم. این ابعاد عبارتند از:
شبکههایی که از آن طریق تجارت الکترونیک صورت میگیرد.
فرآیندهایی که در برگیرنده قلمرو عمومی این گونه تجارت است.
بازیگران عرصة معاملات.
شبکهها با استفاده از تعاریف گسترده و دقیقی، تعریف و مشخص میشوند. تعریف جامع شبکه عبارت است از مبادلات الکترونیکی به منظور فروش یا خرید کالاها یا خدمات اعم از اینکه بین تجار باشد یا بین خانوارها، اشخاص حقیقی، دولتها یا سایر سازمانهای عمومی و خصوصی. در این عملیات، رایانه به عنوان هدایتکننده و میانجی نقش ایفا میکند. کالاها و خدمات از طریق شبکه سفارش داده میشوند، اما پرداخت و تحویل آنها میتواند به صورت اینترنتی باشد یا خارج از شبکة اینترنت.
بسیاری از کشورها خواستار آنند تا تعریف دقیقی در خصوص جنبههای پذیرفته شدة خرید و فروش ارائه شود. برخی نیز تمایل دارند سایر اشکال بازرگانی از قبیل بازاریابی، تبلیغات نیز به آن افزوده شود. کشورهای در حال توسعه همچنین به تعریفی علاقه دارند که فعالیتهای بازرگانی را در برگیرد که فراتر از خرید و فروش هستند و حتی بعضی از کشورهای در حال توسعه، موانع و محدودیتهایی را بر سر راه پرداختهای الکترونیک ایجاد کردهاند.
تجارت الکترونیک اغلب در یکی از شکلهای سه گانه B2B B2Cیا B2Gتوصیف میشود. برخی از افراد در ادبیات نوشتاری خود به دو شکل B2Bیا B2Cو برخی از شاخصهای آماری توجه و تأکید میکنند. در حدود 80 درصد حجم کل بازرگانی دنیای معاصر را به حساب شکل B2Bتجارت الکترونیک میگذارند. این امر همچنین بزرگترین منافع بالقوه یا به عبارتی «عایدات ناشی از بهرهوری» (6) را نیز دربردارد. بخش B2Bتجارت الکترونیک تأثیر چشمگیری بر شیوههای زندگی و مبادلات مردم دارد و نقش اساسی در سنجشهای آماری ایفا میکند. فقط تعداد کمی از کشورها در حال حاضر از شیوة الکترونیک B2Gدر معاملاتشان استفاده میکنند.
امروزه، تجارت الکترونیک بیشتر شامل تجارت اینترنتی شرکتها با یکدیگر است، ولی شرکتهای بازرگانی در کشورهای در حال توسعه نباید قسمت اعظم دامنه فعالیت خود را صرف تجارت با مشتریان کنند. این شرکتها در کشورهای در حال گذار، مبادرت به ساخت کالاها یا ارایه خدماتی میکنند که در فرآیند تولیدی سایر شرکتها لازم به نظر میرسد. بنابراین، در درجه اول باید توجه خود را به استفاده از اینترنت به عنوان ابزاری برای حصول فرصتهای جدید و دستیابی به رشد مناسب در فعالیتهایشان معطوف دارند.
به دلیل فقدان آمارهای قابل اطمینان در مورد تجارت الکترونیک که در سطوح بینالمللی نیز قابلیت مقایسه و سنجش را داشته باشند، بسیاری از مراکز آماری کشورها شروع به جمعآوری اطلاعات مرتبط با تجارت الکترونیک و به طور کلی، بهرهگیری از فنآوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) (7) و اینترنت کردند. آنها از مزایای جمعآوری اطلاعات محرمانه بهرهمند هستند، لیکن باید به هنگام جمعآوری و تجزیه و تحلیل آمارها موضع بیطرفی را اتخاذ کنند. این آمارها به عنوان زیرساختی برای ایجاد بانکهای اطلاعاتی و تحلیل و بررسی آمارهای خام مورد استفاده قرار میگیرند. در حال حاضر برخی از کشورها نیز از نتایج این قبیل تحلیلها بهرهمند شدهاند و توانستهاند افراد صلاحیتداری را شناسایی کنند که مایلند اطلاعات مربوط به اقتصاد کشورشان گسترش یابد یا حجمی از سرمایهگذاریها صورت بگیرد تا انجام دادن معاملات بازرگانی از طریق اینترنت امکانپذیر شود.
در این زمینه ضروری است چند گام اساسی برای جمعآوری اطلاعات مربوط به تجارت الکترونیک برداشته شود:
اول آنکه یک کشور تصمیم بگیرد چه نوع اطلاعاتی تهیه و تدارک ببیند که این امر، بازتابی از سطح فعالیتهای مربوط به تجارت الکترونیک است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه احتمالاً ممکن است به جمعآوری شاخصهایی که به سهولت به دست میآیند، توجه و اهتمام بیشتری از خود نشان دهند، میزان دسترسی به اینترنت و تجارتکنندگان الکترونیکی مدنظر قرار گیرد و یا این که دریافت سفارشات از طریق اینترنت و میزان ارزشمند بودن آن مورد تأکید قرار گیرد، اما باید چگونه این شاخصها را تعریف کرد:
دولتهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه (OECD) با تعریف ذکر شده از تجارت الکترونیک توافق دارند. این تعریف، شبکهای را که این قبیل تجارت در آن صورت میگیرد (اینترنت و یا سایر شبکهها) نیز شامل میشود.
چنین شیوهای از معاملات بازرگانی، تجارت الکترونیک بوده و از سایر شیوههای تجاری متمایز میشود. بر پایه این تعریف دقیق، شماری از افراد در سطح ملی و بینالمللی نیز تعاریف دیگری از تجارت الکترونیک ارایه کردهاند.
در بررسی تجارت الکترونیک آنچه که از اهمیت شایان توجهی برخوردار است پاسخ به این سؤال است که ICTو اینترنت چه تأثیری بر رشد بهرهوری دارند؟ تجارت الکترونیک موجب کاهش هزینه معاملات، تخصیص بهینه منابع و صرفهجوییهای ناشی از مقیاس (9) میشود و به طور کلی رقابت را در دنیای بازرگانی بهبود میبخشد، موجب افزایش کارایی میشود و در حوزه مدیریت و فرآیند تولید نیز تغییر و تحولات بااهمیتی را در پی دارد.
همگان از شتاب گرفتن رشد بهرهوری که از پیامدهای تجارت اینترنتی است، اطلاع دارند، ولی دلایل این امر، بسیار مناقشهبرانگیز است. به هر حال، آنکتاد با این نکته موافق است که دلایل فراوانی وجود دارد تا باور کنیم که شتاب رشد بهرهوری ناشی از تغییرات و پیامدهای ICTو اینترنت است و به بهبود همه جنبههای سازمانهای ثبت شده (رسمی)، تولید، تأمین مالی، بازاریابی و امور تدارکاتی نیز منجر میشود.
گرچه سرعت رشد بهرهوری شرکتها در چند کشور پیشرفته دنیا که در زمینه ICTسرمایهگذاری کردهاند، در ماههای گذشته رو به کاهش گذاشته است، لکن در میان مدت به چند دلیل میتوان انتظار داشت ICTبه رشد سریع بهرهوری منجر شود:
پیشبینی میشود هزینه رایانهای شدن کارها به نحو چشمگیری در خلال چند سال آینده کاهش یابد.
بیشتر شرکتها در حال یادگیری این نکته هستند که چگونه خود را سازماندهی کنند تا به صورت تام، از مزایای اینترنت بهرهمند شوند.
در بسیاری از کشورها، رقابت شدیدی در سبقت گرفتن از یکدیگر در بهرهگیری از ICTدر امر تجارت وجود دارد.
همچنین شرکتها در سایر اقتصادهای توسعه یافته و به طرز بسیار چشمگیری در کشورهای در حال توسعه به تجارت الکترونیک روی آوردهاند که این امر، رشد تولید جهانی را شتاب بخشیده است.
ما در اینجا نگاهی به فرآیند گذار از سیستم پرداخت سنتی به شیوة پرداخت الکترونیکی خواهیم داشت. در حال حاضر، نمونه اینترنتی بسیاری از شیوههای پرداخت سنتی به سرعت در حال ظهور هستند. ابزارهای مالی متعارف با همتایان الکترونیکی آنها از قبیل: پول الکترونیک، نظامهای پولی، انتقال جیرو (10) چکها، ضمائم، پیشنویس و صورتحساب مبادلات قابل مقایسه هستند.
کارتهای اعتباری و بدهی (11) از جمله ابزارهای اصلی پرداخت در تجارت الکترونیک (در شکلهای ( B2Cو B2B) محسوب می-شوند. انتقال از کارتهای دارای نوار مغناطیسی (12) به سمت کارتهای هوشمند (13) با استفاده از تراشههای چندکاره که دارای ویژگیهای امنیتی بالایی هستند، در توسعه صنعت کارتهای پرداخت و دنیای اینترنت، نقش عمدهای ایفا میکنند.
به موازات این، فنآوریهای نوین که امنیت پرداختها را فراهم میکنند به سرعت در حال تکامل و پیشرفت هستند. در حال حاضر، استانداردی که برای امنیت پرداختهای الکترونیک و در سطح وسیعی در حال استفاده است، "(ssl) "Secure Soket Layer نام دارد که به وسیله شرکت Netscapو به منظور حفاظت از معاملات مالی که در اینترنت و از طریق کارتهای اعتباری صورت میگیرد، ابداع و طراحی شده است. نوع دیگر فنآوریهای ایمن و پیچیده که در بانکها کاربرد وسیعی یافته به «معاملات الکترونیک مطمئن» (15) مشهور است.
در حوزه بانکداری اینترنتی، عملیات «اتاق پایاپای خودکار» (ACH) (16) برای بدهکار یا بستانکار کردن و نیز انتقال حسابهای بینالمللی و داخلی از طریق سیستمهایی همچون «سیستم پرداختهای بانکی از طریق اینترنت» (BIPS) (17) یا «انجمن جهانی ارتباطات مالی بین بانکی» (SWIFT) (18) امکانپذیر است.
در حال حاضر بانکها و شرکتهای ارائهکننده خدمات مالی در کشورهای در حال توسعه نیازمند این هستند که از سیستم پرداخت الکترونیک در معاملات خود استفاده کنند. چون مشتریان آنها نیازهای فزایندهای را بر گذار از شیوه پرداخت سنتی به الکترونیک احساس میکنند. آنها باید سیستمی را به کار بگیرند تا به وسیله آن از ویژگیهای مهمی همچون امنیت، محرمانه بودن شناسایی خریداران و فروشندگان، تحقیق در زمینه توانایی پرداخت خریداران و چگونگی تحویل دادن کالاها مطلع شوند.
به منظور محقق ساختن تجارت الکترونیک و «تأمین مالی از طریق انتشار سهام» (19) شرکتهای کشورهای در حال توسعه نیازمند مشارکت در زمینه مخاطرات اطلاعات بازرگانی ـ که به وسیله اینترنت فراهم میشود ـ در سطوح مختلف محلی، منطقهای و جهانی هستند. از این رو شرکتهای متقاضی، دادگاههای عمومی، حسابداری و حسابرسی و سایر خدماتی که با تجارت مرتبطند، باید تواناییهای خویش را ارتقا دهند و کیفیت ارائه خدمات مالی غیربانکی از قبیل اطلاعات اعتباری، بیمه اعتباری، حقالعمل کاری و اجاره باید ارتقا یابند. بانکهای محلی باید به سمت الکترونیک گام بردارند و در راستای ارایه کامپیوتری اطلاعات مربوط به ریسک اعتباری مشتریان گام بردارند. همچنین به مشتریان حقیقی و حقوقی خود خدمات تأمین مالی و پرداخت اینترنتی و نیز ابزار تأمین مالی تجاری ارائه کنند.
«توریسم و تجسم اینترنتی» آن که اغلب به "E-Tourism"موسوم است، یکی از بخشهای تجارت الکترونیک است که سریعترین رشد را دارد.
اهمیت اقتصادی صنعت گردشگری برای کشوری همچون بلغارستان و بسیاری از کشورهای در حال توسعه از بُعد کارآفرینی و کسب ارزهای خارجی اهمیت فراوانی دارد و در شرایط بحرانی این کشورها عملکرد بسیار مطلوبی داشته است.
دولت، عاملان فروش، برپاکنندگان حراجها، ایجادکنندگان تورهای گردشگری، هتلها، خطوط هواپیمایی و سایر مؤسسات حمل و نقل عمدهترین بازیگران عرصه صنعت گردشگری محسوب میشوند که هر یک نقش عمدهای در توسعه و گسترش بازار الکترونیک دارند و به شیوههای متفاوتی بر تجارت الکترونیک اثر میگذارند.
در کشورهای در حال توسعه، جهانگردی یکی از بخشهای مهم در درک ظرفیتهای بالقوه بازرگانی الکترونیک محسوب میشود و در سالهای اخیر این قبیل کشورها را از مزایای رقابتی برخوردار کرده، ولی صنعت مذکور، تاکنون در ارائه خدمات و فعالیتهای خود اغلب به صورت سنتی باقی مانده است و حیطه فعالیتی آن به خریداران، فروشندگان و واسطهگران محدود است.
برنده اصلی در بازی رقابتی « E-Tourism» شرکتی است که به مشتریان خود از طریق ارائه اطلاعات ارزشمند، اعتماد به نفس القا کند.
یک عامل اساسی برای نیل به موفقیت، سخن گفتن به زبان مورد انتظار مشتریان است. یک راهبرد موفقیتآمیز در زمینه «E-Tourism» را باید شناخت و ارزیابی خاستگاه و سرچشمه زبانشناختی گروههای مشتریان و بازگویی مطالب در اینترنت به زبان آنان، فهم عادات مشتریان، شیوههای آموزش و دستیابی به نگرشها و اندیشههای آنها دانست.
تسهیلات پرداخت اینترنتی برای مشتریان خود که از کارتهای اعتباری استفاده میکنند. در زمرة ابزارهای عمده تجاری قرار دارند که باید در دسترس بخش جهانگردی ملی باشد. سازمانهای بازاریابی هدف (20) (DMOS)، سازمانهای دولتی یا انجمنهای تجاریای هستند که به نحو شایستهای میتوانند در امر نوسازی صنعت جهانگردی کشورهای در حال توسعه مشارکت کنند. سازمانهای یاد شده، تقاضاهای صنایع تولیدی را که به طور منفک به فعالیت میپردازند، جمعآوری و به مقامات مالی و بانکها ارائه میکنند تا آن شرکتها معاملات و امور مالی خود را از طریق بانکها و به صورت اینترنتی انجام دهند. اگر پرداختهای صنایع مرتبط با جهانگردی و مذاکره با بانکهای داخلی از طریق سازمانهای بازاریابی هدف صورت بگیرد، شرایط مناسبتری برای این صنعت فراهم خواهد شد. همچنین صنایع مرتبط با گردشگری میتوانند از طریق سازمانهای بازاریابی هدف به شیوههای مدیریت ریسک و امنیت معاملات آگاهی یابند.
بسیاری از اقدامهای ساد شده، بدون توانمندسازی مردم در زمینه به کارگیری مزایای نوین اینترنت و فنآوریهای مربوط به تجارت الکترونیک مقدور نیست.
تجارت الکترونیک و فنآوری اینترنت میتواند به بهبود و گسترش ارتباطات منجر شود و قادر است فرآیند تجارت و بازرگانی را تسهیل کند. در نتیجه، انتظار میرود طی چند سال آینده شکاف بین کشورهای اروپایی و ایالات متحده (به عنوان پیشگام در امر تجارت الکترونیک) از بین رود و قدرت بهرهوری کشورها در مقایسه با آمریکا به سرعت رو به فزونی نهد. این فرآیند به «همگرایی در بهرهوری» (21) موسوم است. همگرایی در بهرهوری هنگامی به وقوع میپیوندد که کشورهایی که در زمینه فنآوری عقب ماندهاند، در زمینه بهرهوری به سرعت رشد کنند.
مشابه این امر میتواند در کشورهای در حال توسعه ـ با درجهای از آمادگی قابل قبول ـ نیز مصداق داشته باشد. تأثیر تجارت الکترونیک بر کشورهای در حال توسعه میتواند حتی به نسبت کشورهای در حال توسعه، اساسیتر و چشمگیرتر باشد، زیرا هدفی همچون کاهش ناکارایی و افزایش بهرهوری در این قبیل کشورها، همواره مورد توجه بوده است.
به طور خلاصه برای کشورهای در حال توسعه، تجارت الکترونیک از طریق کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری و کاستن فواصل زمانی و مکانی میتواند به عنوان ابزار مهمی برای نیل به توسعه به شمار آید.
زیرنویسها:
Business to Business (B2B)
Business to Consumer (B2C)
Business to government (B2G)
E – Cash
Electyonic data interchange (EDI)
Productivity gains
Information communica eion Technology (ICT)
Organisation For Economic Cooprakion and Derelopment (OECD)
در بسیاری از موارد، بزرگ کردن مقیاس فعالیت اقتصادی منجر به کاهش هزینههای واحد تولید شده میگردد. مفاهیم پولی، بانکی و بینالمللی دکتر فیروزه خلعتبری.
Giro Transfer
Credit and debitcords
Magnetic Strip
Smart Cards
Secure Electronic Transaction (SET)
Automatic Clearing House (ACH)
Bank Internt Payment System (BIDS) society Far woride inter – Bank Financial Tele Communi cation (SWIFT)
The
Equity investment
Destinalion markeltng organizations (DMOS)
Convergence in productivity