واژه ‏نامه ‏ها بررسى و نظارت بر طرحها

على ‏اكبر صادقى پايين كولايى  
مقدمه :
    آنچه كه از اين شماره با عنوان «واژه نامه بررسى و نظارت بر طرحها» تقديم خوانندگان مى‏شود، بخش هايى از يك كتاب كاربردى با همين عنوان است كه مراحل تدوين نهايى خود را طى مى‏نمايد. انتشار بخشهايى از كتاب يادشده و ارايه نظرات خوانندگان و دست اندركاران مرتبط با موضوع مى‏تواند موجب تكميل و غنى سازى هرچه بيشتر مجموعه قبل از انتشار آن را فراهم كند.
يكى از مشكلات و موانع در اجرا و اعمال نظام بانكدارى بدون ربا در ايران، عدم برخوردارى از كادر فنى و تخصصى لازم، آشنا و با انگيزه است. اين موضوع از اهم مشكلاتى است كه از آغاز شبكه بانكى كشور با آن روبه رو بوده و اكنون نيز به رغم تلاشهاى بسيارى كه در تربيت و آموزش و تأمين كادر فنى و تخصصى مورد نياز براى ارزيابى پروژه‏ها، انتخاب طرحهاى قابل توجيه و سودآور، تشريك مساعى در اداره امور پروژه‏ها و اعمال نظارت لازم بر روند اجرايى آنها تا تحقق اهداف مورد نظر صورت گرفته است، هنوز هم وجود دارد. بديهى است غلبه بر مشكل ياد شده، مستلزم سرمايه گذارى در زمينه تربيت، تعليم و تأمين كادر فنى و تخصصى مورد نياز است. توجه نظام بانكى به اين مهم موجب شد تا در سالهاى گذشته بانكها قابليت‏هاى علمى و عملى خود را افزايش دهند و رأساً نسبت به برگزارى اين دوره‏ها اقدام كنند. در حالى كه قبلاً اين دوره‏ها از سوى بانك مركزى، بانك صنعت و معدن و مؤسساتى نظير سازمان مديريت صنعتى برگزار مى‏شد. توجه به اين مهم كه بررسى پروژه‏ها، انتخاب طرحهاى مناسب و سودآور، تشريك مساعى در اجراى پروژه‏ها، اعمال نظارت برآنها تا تحقق اهداف مورد نظر از اهم وظايف كارشناسان بوده و كارشناسان نيز در اجراى وظايف شغلى خود نيازمند مجموعه‏اى هستند تا اصطلاحات تخصصى بسيارى در ابعاد حقوقى، مالى، فنى، اقتصادى، بانكى و... را در برداشته تا در مواقع نياز بتوانند به سهولت، سرعت و با ابعاد كاربردى در اختيار آنها قرار دهد، از اهداف تدوين اين واژه نامه و به عبارتى ديگر جوابگويى به اين نياز بوده كه اميد است مورد قبول كارشناسان و دست اندركاران ذى ربط در بانكها قرار گيرد.
اين واژه نامه شامل بخشى از واژه‏ها و اصطلاحات كاربردى است كه از قوانين، مقررات، دستورالعملها، بخشنامه‏ها، آيين نامه‏هاى اجرايى، كتب راهنما، جزوات آموزشى و... وام‏گيرى شده و در تنظيم آن سعى شده است تا از طريق كنكاش در منابع و ماخذ، مجموعه‏اى كامل از مفاهيم كاربردى، اصولى، مبانى و شيوه‏هاى كلى اجرايى آن در فعاليتهاى روزانه در اختيار كارشناسان قرار دهد. به گونه‏اى كه با مراجعه به هر واژه، اطلاعات مورد نياز خود را به نحوى كه تا حد ممكن او را از مراجعه به ساير منابع بى نياز سازد، برطرف كند.
همچنين در انتخاب و تنظيم واژه‏ها سعى شده است تا حتى الامكان موارد زير رعايت شود :
    1 - اصطلاحات و واژه‏ها باتوجه به زمينه‏هاى گوناگون تخصصى در امور كارشناسى از منابع و مأخذ معتبر انتخاب شوند .
    2 - مفاهيم و معانى لغوى اصطلاحات و واژه‏ها (علاوه بر مفاهيم كاربردى) از فرهنگ‏هاى معتبر فارسى نيز استخراج شوند .
    3 - تا حد امكان از انتخاب و توضيح واژه هايى كه كاربردشان در امور بانكى عام بوده و خاص به امور كارشناسى نيست، خوددارى شود.
    4 - از انتخاب و توضيح واژه هايى كه كاربردشان محدود بوده و مختص به امور خاص كارشناسى از قبيل كشاورزى، دامپرورى و... بوده و مى‏توان آنها را در كتب تخصصى مربوطه يافت، خوددارى شود.
    5 - مأخذ مطالب در پرانتز انتهايى هر مطلب به اختصار قيد شده و مراجعان مى‏توانند براى آشنايى كامل با مأخذ به فهرست كامل مأخذ و منابع در بخش ضمائم واژه نامه مراجعه كنند.
    واژه نامه حاضر را به عنوان نتيجه سالها مطالعه، تحقيق، تدريس و مسئوليتهاى اجرايى و مديريتى در بخش تخصيص منابع به كارشناسان شبكه بانكى كشور تقديم كرده و اميدوارم كه نقصان اين اثر با تفقد صاحبنظران، مديران و كارشناسان برطرف شود و خداوند توفيق آن اعطا نمايد تا بازبينى شده و باتوجه به نياز روز اصلاح و تكميل شود.
 1) طرح 
    «طرح» در لغت به معناى: نقشه اوليه هر اقدام (طرح ساختمانى)، نقشه هر چيز (طرح لباس و پارچه)، برنامه (طرح ساختمان مترو)، شالوده چيزى را ريختن، بيان كردن و ارايه كردن (طرح مطلب)، نقشه كشيدن و بنا كردن است. (فرهنگ زبان فارسى) .
طرح در مفهوم كلى «مجموعه‏اى از عمليات و خدمات مشخص و به هم بسته‏اى است كه با هزينه معين در يك دوره زمانى از قبل تعيين شده و براى رسيدن به اهداف مشخص انجام مى‏گيرد (آمار نامه).
در ادبيات بانكدارى طرح عبارت است از يك موضوع مشخص كه داراى هدف و برنامه اجرا بوده و چگونگى تأمين منابع مالى آن پيش بينى شده باشد (بررسى فنى طرح).
طرحها را باتوجه به خصوصيات مشترك آنها به صورت‏هاى مختلف طبقه بندى مى‏كنند: براساس موضوع طرحها به طرحهاى: كشاورزى، صنعتى، معدنى، خدماتى و ساختمانى؛ براساس نتايج بررسيهاى كارشناسى به عمل آمده به طرحهاى: مناسب، قابل توجيه، قابل اجرا و فاقد توجيه؛ براساس ميزان پيشرفت اجرايى به طرحهاى: در حال بهره بردارى، نيمه تمام، در دست ساختمان و تكميل شده و براساس سابقه فعاليت به طرحهاى موجود و يا جديد طبقه بندى مى‏شوند (به ذيل هر واژه مراجعه شود).
 2) طرح توليدى :
    «طرح» در لغت به معناى «مراجعه شود به ذيل واژه طرح» و توليدى در لغت به معناى منسوب به توليد (توليد در لغت به معناى: ايجاد كردن، به وجود آوردن، پديد آوردن، ساختن، زادن، ايجاد و خلق، زايش، آنچه كه پديد آمده است) مى‏باشد (فرهنگ زبان فارسى).
همچنين توليدى در لغت عبارت است از: كارهايى كه موجب به كار افتادن چرخهاى اقتصادى كشور و به كار گماشتن عده‏اى از افراد مى‏شود (فرهنگ معين).
طرح توليدى در مفهوم كلى عبارت است از «مجموعه برنامه‏هاى اجرايى و بودجه لازم و ضوابط و مقررات مربوط به ايجاد يك واحد توليدى (صنعتى، كشاورزى، معدنى، خدماتى و غيره) همراه با عوامل و عمليات اجرايى آن (اصول كل ارزيابى).
در ادبيات بانكدارى طرح توليدى عبارت است از «برنامه اجرايى عملياتى كه به منظور تأسيس، توسعه و تكميل و يا بازسازى واحدهاى توليدى صنعتى، معدنى، كشاورزى، ساختمانى و خدماتى براى تأمين تسهيلات مالى و تخصصى، مورد بررسى بانك قرار مى‏گيرد و در آن ميزان سرمايه گذارى ثابت، سرمايه در گردش، ميزان سودآورى، نرخ بازگشت سرمايه گذارى، ميزان و نوع تسهيلات مالى مورد نياز مشخص مى‏شود.(مجموعه دستورات 2).
 3) محل اجراى طرح:
    «محل» در لغت به معناى جاى حلول، جا و مكان، قدر و منزلت، وقت و موقع و «اجرا» در لغت به معناى: راندن و رواكردن امرى، به مرحله عمل گذاشتن حكمى كه قطعيت يافته است، امضا كردن (فرهنگ معين) و طرح در لغت به مفهوم (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) است.
موقعيت جغرافيايى محل طرح در رابطه با موفقيت و يا عدم موفقيت پروژه‏هاى پيشنهادى نقش مهمى داشته و در صورت انتخاب صحيح مى‏تواند حداكثر منافع طرح را تأمين كند (اصول كلى ارزيابى).
از جمله عوامل مؤثر بر انتخاب محل اجراى طرح عبارتند از: امكان تهيه زمين، طرحهاى توسعه، دسترسى به مواد اوليه، دسترسى به بازار، دسترسى به تأسيسات زيربنايى از جمله برق، آب و... و كيفيت آنها، دسترسى به راههاى ارتباطى و هزينه اين دسترسى، دسترسى به نيروى انسانى مورد نياز، محدوديت‏هاى زيست محيطى، محدوديت قانونى، امتيازات ترجيحى، شرايط آب و هوايى.
توجه به جنبه‏هاى زيست محيطى در مكان يابى طرح فوق العاده حائز اهميت است و باتوجه به سخت گيريهاى جدى و ضرورى سازمان حفاظت محيط زيست و خطرات و زيانهاى ناشى از بى توجهى به اين مهم، لازم است بررسى و تحليل واقع بينانه‏اى از جنبه ها و اثرات زيست محيطى به عمل آيد.
برآورد هزينه‏ها شامل: برآورد هزينه‏هاى زمين (قيمت زمين ، ماليات، هزينه‏هاى قانونى، ديگر هزينه‏ها)، برآورد هزينه‏هاى سرمايه گذارى حفاظت از محيط زيست، هزينه‏هاى آماده سازى و ساختمانى، هزينه ماشين آلات و تجهيزات مربوطه (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).
 4) متقاضى طرح: 
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «متقاضى» در لغت به معناى: خواهش كننده، درخواست كننده، طالب، وام خواهنده و قرض گيرنده است (فرهنگ معين).
در ادبيات بانكدارى متقاضى طرح عبارت است از «شخص حقيقى و يا حقوقى كه پس از اخذ موافقت اصولى ايجاد طرح جهت دريافت تسهيلات مالى مورد نياز با ارايه گزارشات توجيهى مستدل به بانك مراجعه مى‏نمايد.» (بررسى فنى طرح) و يا عبارت است از «شخصيت حقيقى يا حقوقى كه براى تأمين بخشى از هزينه‏هاى اجراى طرح از بانك تقاضاى تسهيلات مالى مى‏نمايد» (راهنماى تهيه گزارش توجيهى) .
 5) طرح قابل توجيه :
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «توجيه» نيز در لغت به معناى: كسى را به سوى ديگرى فرستادن، روى كسى يا چيزى را به سويى برگرداندن، توضيح دادن مطلبى، روى آوردن به سوى چيزى، توضيح و شرح است (فرهنگ معين). 
در ادبيات بانكدارى طرح قابل توجيه به طرح توليدى اطلاق مى‏شود كه پس از بررسيهاى مالى، فنى، اقتصادى و مديريتى نتايج حاصله مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و دستاوردهاى زير از آن به دست آيد:
    - قابل اجرا بودن طرح از لحاظ فنى،
    - پيش‏بينى كل سرمايه گذارى طرح اعم از ثابت و درگردش براى اجرا،
    - برآورد ميزان سرمايه لازم به منظور تأمين منابع مالى متقاضى به صورت تعيين سهم سرمايه بانك و سرمايه شركا،
    - برآورد ميزان منابع بلند مدت،
    - مدت برگشت سرمايه،
    - تعيين ظرفيت توليد در مراحل مختلف جهت فروش محصولات،
    - تعيين قيمت تمام شده در مراحل مختلف توليد،
    - ميزان سود قابل تحصيل،
    - ميزان ارز قابل تحصيل،
    - ميزان صرفه جويى ارزى ،
    - ميزان وابستگى به خارج،
    - ميزان اشتغال كه با اجراى طرح ايجاد خواهد شد
    - پيش بينى نقطه سربه سر،
    - پيش بينى ترازنامه و سود و زيان،
    - تعيين ساير عوامل پيش بينى شده مانند احتمال افزايش قيمتها و... (مجموعه دستورات 2) 
به طرح قابل توجيه در ادبيات بانكدارى، طرح قابل اجراء نيز اطلاق مى‏شود.
 6) طرح مناسب: 
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «مناسب» در لغت به معناى: موافق، درخور، مشابه، همانند (فرهنگ معين) و نيز به معناى: سازگار و هماهنگ است (فرهنگ زبان فارسى).
در ادبيات بانكدارى به طور اصولى طرحى براى دريافت كمكهاى مالى از بانك مناسب خواهد بود كه بانك در نتيجه بررسيهاى خود اطمينان حاصل كند كه طرح:
    1 - از نظر اقتصادى و اجتماعى در اولويتهاى تعيين شده قرار داشته و تقاضا براى محصول و يا خدمات مورد نظر وجود داشته باشد،
    2 - از نظر فنى قابل اجرا بوده و حدود و مشخصات اجراى آن متناسب با فعاليت و محصول مورد نظر تعيين شده و امكانات كافى براى اجرا و بهره بردارى از آن در دوره‏اى مشخص و با بودجه‏اى معين قابل تهيه باشد،
    3- از نظر مالى داراى سودآورى و بازدهى مناسب بوده و همچنين گردش وجوه نقدى آن براى انجام تعهدات در سررسيدهاى تعيين شده كافى باشد،
    4 - صلاحيت سهامداران و مديران مجرى طرح مورد تأييد بانك باشد (اصول كلى ارزيابى)،
 7 ) اولويت طرحهاى توليدى :
    «طرح توليدى» در لغت به معناى (مراجعه شود به زير واژه طرح توليدى) و «اولويت» در لغت به معناى: سزاوارترى، تقدم، حق تقدم، حق برترى (فرهنگ معين) و نيز به معناى: در درجه اول قرار داشتن، در رديف جلوتر قرار داشتن است. (فرهنگ زبان فارسى). 
يكى از شرايط كلى تسهيلات اعطايى در نظام بانكدارى بدون ربا آن است كه طرح توليدى مورد نظر در فهرست اولويتهاى صنعتى و معدنى و خدماتى در قالب اهداف تعيين شده قرار داشته باشد.
برخى از اولويتهاى مورد نظر در تبادل منابع مالى در قالب طرحها و فعاليتهاى توليدى عبارتند از:
    1 - طرحهايى كه توليد كننده كالاهاى اساسى و ضرورى بوده و تكميل كننده مدار توليد (زنجيره توليد) باشند،
    2 - طرحهايى كه ميزان وابستگى خارجى آنها به نيروى انسانى، تكنولوژى و ساير عوامل توليد، از پروژه‏هاى مشابه كمتر باشد،
    3 - طرحهايى كه داراى بار ارزى كمترى بوده و در زمان نزديكترى به بهره بردارى رسيده و دوره برگشت سرمايه آنها كوتاهتر باشد،
    4 - طرحهايى كه توليد كننده كالاهاى صادراتى بوده و بيشترين درآمد با صرفه جويى ارزى را فراهم آورد،
    5 - طرحهايى كه منتفع شوندگان از آنهاگروههاى محروم اجتماعى بوده و در تمام نقاط محروم كشور به مرحله اجرا، در آيند،
    6 - طرحهاى كاربرى كه به نسبت سرمايه گذارى به ايجاد اشتغال مولد كمك بيشترى نمايد، 
    7 - طرحهاى توليد كننده مواد اوليه، ماشين آلات و ابزار نسبت به طرحهاى توليد كننده مواد مصرفى غيراساسى اولويت دارند ،
    8 - طرحهايى كه در اولويتهاى صنعتى و معدنى كشور قرار داشته و با داشتن اولويتهاى مورد نظر توسط تعاونيها و يا افراد متخصص به مرحله اجرا درآيند،
    9 - طرحهايى كه از سودآورى اقتصادى بيشتر برخوردار بوده و داراى بالاترين ارزش افزوده باشند،
    10 - طرحهاى توليدى به ترتيب در مقياس كوچك، متوسط و بزرگ داراى اولويت هستند (مجموعه دستورات 2).
 8) طرح نيمه تمام:
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «طرح نيمه تمام» در مفهوم كلى «طرحى است كه هنوز به بهره بردارى نرسيده است» .
در آيين نامه‏هاى اجرايى تسهيلات تكليفى موضوع بودجه‏هاى سنواتى كل كشور، طرح نيمه تمام به طرحى اطلاق مى‏شود كه «با استفاده از منابع اعتبارى بانكهاى عامل در قالب تبصره‏هاى سنواتى سالهاى گذشته بودجه كل كشور ايجاد شده و به عللى كه خارج از تعلل و قصور مجرى طرح بوده است، راه اندازى نشده و به بهره بردارى نرسيده است». توجيهات مالى، اقتصادى و فنى اين قبيل طرحهاى نيمه تمام براى استفاده از تسهيلات تكليفى جديد بايد ضرورتاً و قبلاً به تأييد بانك عامل رسيده باشد. تشخيص تطبيق طرحهاى پيشنهادى با تعريف موضوع فوق در طرحهاى استانى موضوع تبصره‏هاى بودجه سنواتى به عهده شوراى برنامه ريزى و توسعه هر استان خواهد بود (آيين نامه اجرايى تبصره 3 قانون بودجه سال 1380)
 9) طرح در دست ساختمان:
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «طرح در دست ساختمان» به طرحى اطلاق مى‏شود كه «عمليات اجرايى آن در دست انجام بوده و مجرى طرح در حال انجام هزينه‏هاى سرمايه‏اى جهت تكميل واحد توليدى مورد نظر مى‏باشد» 
نظارت دقيق و پيگيرى بر يك طرح در دست ساختمان از اهميت بسزايى برخوردار است. غالب طرحهاى مشكل دار و مسئله ساز به خاطر عدم نظارت دقيق در اين مرحله به وجود آمده است و چنانچه كارشناس طرح باتوجه به محتويات طرح تصويبى و رعايت كليه جوانب نظارت  بر طرح و در تهيه گزارشات به موقع و ارايه پيشنهادات لازم به مسئولان مربوطه اقدام كند، آينده طرح از لحاظ اقتصادى، مالى و فنى بخصوص برگشت كمك مالى بانك تضمين خواهد شد (اصول كلى ارزيابى طرح)
 10) طرح تكميل شده:
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «تكميل» در لغت به معناى: كامل كردن و تمام كردن و كامل نيز در لغت به معناى: به كمال رسيدن، تمام، بى نقص و بى عيب است. (فرهنگ زبان فارسى).
در ادبيات بانكدارى طرح تكميل شده به طرحى اطلاق مى‏شود كه «عمليات اجرايى آن كاملاً پايان يافته و بهره‏بردارى تجارى از آن آغاز شده است». پس از تكميل طرح و در مرحله نظارت مى‏بايد گزارش جامعى از وضعيت طرح و به خصوص هزينه‏هاى انجام شده و مقايسه آن با پيش بينى همراه با بيان مشخصات كلى طرح و ذكر علت مغايرتهاى احتمالى آن از جوانب مختلف تهيه شود. در اين مرحله هرچه گزارش تهيه شده جامع‏تر و كاملتر باشد، كمك مؤثرى در پيگيرى و نظارت بر طرح مورد نظر و به خصوص بررسى ساير طرحها در بانك خواهد كرد (اصول كلى ارزيابى طرح).
 11) طرح قابل اجراء:
    (مراجعه شود به طرح قابل توجيه)
 12) طرح در حال بهره بردارى:
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «بهره بردارى» در لغت به معناى: استفاده از سود چيزى، عمل برداشتن حاصل زراعت، سهم گرفتن، به فروش رساندن محصول كارخانه يا معدن (فرهنگ معين) و نيز به معناى استفاده كردن است. (فرهنگ زبان فارسى).
در ادبيات بانكدارى طرح در حال بهره بردارى به طرحى اطلاق مى‏شود «كه طرح دو مرحله در دست) ساختمان و تكميل را پشت سرگذاشته و كار بهره‏بردارى تجارى از طرح در حال انجام است»
در دوران بهره‏بردارى از طرح، كارشناس نظارت مى‏بايد همواره تا پايان تأديه كليه مطالبات بانك در جريان امور طرح قرار گرفته و بر حسب موارد مختلفى كه پيش خواهد آمد، گزارشهايى از وضعيت جارى طرح همراه با پيشنهادات لازم تهيه و ارايه كند. (اصول كلى ارزيابى طرح).
 13) طرحهاى استانى:
    «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و «طرحهاى استانى» در ادبيات بانكدارى به مجموعه طرحهايى اطلاق مى‏شود كه برنامه ريزى و اجراى آنها با استفاده از امكانات مشترك محلى و يا ملى در يك استان امكان‏پذير است. (آمار نامه).
 14) برنامه اجرايى طرح:
    طرح در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) و معناى لغوى «برنامه» عبارت است از: نوشته‏اى كه قسمتهاى مختلف يك فعاليت را نشان مى‏دهد، مجموعه كارهايى كه به هدف مشخص ختم مى‏شود، كارى كه بايد انجام شود، آنچه: كه از راديو و سينما پخش مى‏شود (فرهنگ زبان فارسى) و «اجرايى» در لغت به معناى منسوب به اجرا، آنچه در اجرا، در مى‏آيد و آنچه به اجرا، بستگى دارد (فرهنگ معين) است. در دوره اجراى هر طرح صنعتى عمليات اجرايى مانند خريد زمين، تسطيح زمين، احداث ساختمانهاى كارخانه، انتخاب ماشين آلات و سفارش آن و غيره بايد به طور مداوم و منظم و هماهنگ انجام گيرد. رابطه عمليات اجرايى و چگونگى تنظيم آن به منظور انجام هر اقدام در زمان معين به نحوى كه در حداقل زمان ممكن طرح به اجرا درآيد، موضوع برنامه ريزى اجراى طرح است .
    نكاتى كه مى‏بايد در تنظيم برنامه اجراى طرح مورد توجه قرار گيرد، عبارتند از: 
    1 - كليه امورى كه انجام مى‏گيرد و زمان لازم براى اجراى آن ، تقدم و تأخر عمليات نسبت به يكديگر،
    2 - اقدامات تداركاتى لازم براى تأمين مواد و مصالح ،
    3 - تجهيز نيروى انسانى لازم جهت اجراى طرح ،
    4 - پيش بينى عوامل مؤثر كه احتمالاً در اجراى عمليات تأخير به وجود مى‏آورند و اقدامات لازم براى پيشگيرى از آن و يا در نظر گرفتن زمان بيشتر (اصول كلى ارزيابى).
 15) بافت مالى طرح :
    «مالى» در لغت به معناى منسوب به مال و مال به مفهوم آنچه كه ارزش مبادله داشته باشد، آنچه كه در ملك كسى باشد، دارايى، خواسته (فرهنگ معين) و ثروت (فرهنگ زبان فارسى) و طرح در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) است .
در ادبيات بانكدارى بافت مالى طرح عبارت است از «تركيب كليه منابعى كه جهت راه اندازى يك طرح از آن استفاده مى‏گردد» مانند ميزان سرمايه، كمكهاى مالى و يا ساير منابع كوتاه و بلند مدت، در صورتى كه اين منابع به طور صحيح در نظر گرفته شده باشد و متقاضى قدرت تحمل بار مالى ناشى از آن را نيز داشته باشد، از بافت مالى مناسبى برخوردار بوده و در غير اين صورت بافت مالى درستى ندارد.
اصولاً منابعى كه در تأمين هزينه‏هاى طرح به كار مى‏رود، از اقلام زير تشكيل مى‏گردد: 
    1 - سرمايه، 
    2 - كمكهاى مالى بلند مدت،
    3 - اعتبار فروشندگان ماشين آلات در مقابل ضمانتنامه‏هاى بانكى،
    4 - اعتبار بانكهاى تجارى،
    5 - اعتبار فروشندگان مواد اوليه،
    6 - منابع داخلى (اصول كلى ارزيابى)
 16) بررسى طرح توليدى:
    «طرح توليدى» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح توليدى» و «بررسى» به معناى: مطالعه، رسيدگى و تحقيق است (فرهنگ زبان فارسى).
قبول هر طرح توليدى يا پروژه توليدى توسط بانك مستلزم بررسى عميق و دقيق علمى و موجه بودن آن از جنبه‏هاى فنى، مالى، اقتصادى و مديريتى است. اين بررسيها به اين دليل اهميت دارند كه قبول و اجراى هر طرح موجه درنهايت منجر به مصرف مقدار متنابهى از منابع مالى بانك در طرح يا پروژه مى‏گردد كه در كوتاه مدت برگشت آن امكان‏پذير نيست و در نتيجه منافع بانك ايجاب مى‏نمايد كه اولاً اطمينان حاصل گردد كه طرح يا پروژه از جميع جهات موجه و قابل اجرا بوده و ثانياً در اثر اجراى آن تمام منابع مالى بانك و سود معقولى از بدو دوران بهره بردارى تا پايان عمر اقتصادى طرح قابل برگشت است (مجموعه دستورات 2). 
 17) گزارش توجيهى طرح:
    «گزارش» در لغت به مفهوم «بيان، اظهار، شرح و تفصيل، تفسير و ترجمه»  و گزارش دادن به معناى «اطلاع دادن، شرح دادن، تفسير و جستجو كردن» و گزارشگر به مفهوم «بيان كننده، اظهار كننده، شرح و طرح كننده و مفسر» و توجيه در لغت به معناى «توضيح دادن مطلبى، روى كسى يا چيزى را به سويى برگرداندن، توضيح و شرح (فرهنگ معين) و «طرح» در لغت به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) است.
در ادبيات بانكدارى گزارش توجيهى طرح عبارت است از: «گزارشى كه توجيه پذيرى يك طرح را از جنبه‏هاى بازار و فنى و مالى مورد بررسى و مطالعه قرار مى‏دهد». تصميم به اجرا يا عدم اجراى يك طرح نقطه عطف بسيار مهمى در چرخه فرآورى طرح است و گزارش توجيهى نسبتاً دقيق و قابل اعتماد، ابزار مناسبى است كه سرمايه‏گذار را در آستانه اين تصميم‏گيرى حساس و مهم قرار مى‏دهد. بى دقتى و اشتباه در ديگر مراحل چرخه فرآورى طرح ممكن است با صرف هزينه معقول جبران‏پذير باشد، ليكن بسيارى از تصميمات مربوط به گزارش توجيهى از جمله ظرفيت طرح، انتخاب فن‏آورى يا محل اجراى طرح، حتى  با صرف هزينه نيز بندرت قابل جبران است. تهيه گزارش توجيهى بيش از آنچه براى مؤسسه اعتبار دهنده مهم باشد، براى سرمايه گذار حياتى است. ليكن از آنجا كه بخشى از منابع بانك نيز درگير طرح مى‏شود، گزارش توجيهى براى بانك نيز حائز اهميت بوده و در اين راستا مقتضى است كه با تدوين يك نظام ارزيابى مدون نسبت به ارزيابى گزارشهاى توجيهى اقدام شود.
فصول مختلف يك گزارش توجيهى به ترتيب عبارتند از:
    1 - خلاصه گزارش، 2 - معرفى طرح و سابقه، 3 - مطالعه بازار، 4 -مواد اوليه و ملزومات و تأسيسات، 5 - مكان يابى و بررسى جنبه‏هاى زيست محيطى، 6 - مهندسى و فن آورى، 7  - منابع نيروى انسانى، 8 - برنامه اجرايى و بودجه بندى، 9 - برآوردها و تجزيه و تحليل مالى، 10 - جمع بندى و پيشنهادات نهايى (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).
 18) معرفى طرح و سابقه:
    «معرفى» در لغت به مفهوم «شناساندن» و «سابقه» به معناى «پيشين، سيرت، سنت، مجموعه اعمال گذشته شخص، پيشينه، اسباب و علل و عوامل و موجبات قبلى و مقدماتى» (فرهنگ معين) و طرح به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) است .
معرفى طرح و سابقه از فصول يك گزارش توجيهى مناسب است كه در آن به معرفى طرح و محصول، معرفى متقاضى، تاريخچه طرح، هزينه مطالعات قبل از سرمايه گذارى و آماده سازى پرداخته مى‏شود. اطلاعاتى كه در هر يك از عناوين اصلى فوق الذكر بايد ارايه شود، عبارتند از:
    1 - معرفى طرح و محصول (محصولات) شامل: نام طرح، مشخصات محصول (محصولات) اصلى، مشخصات محصول (محصولات) جانبى، تركيب توليد، محل و ظرفيت كارخانه، دسترسى به مواد اوليه و بازار، هدف و استراتژى طرح، برنامه زمان بندى اجراى طرح، تركيب توليد، ظرفيت اسمى كارخانه، ظرفيت عملى كارخانه، محل كارخانه، سياستهاى دولت درخصوص جنبه‏هاى اقتصادى، صنعتى، مالى، اجتماعى و ديگر موارد مرتبط با طرح، ارتباطات با صنايع بالا دستى و پايين دستى طرح،
    2 - معرفى متقاضى شامل: نام، آدرس، امكانات مالى ، سوابق فعاليتهاى اقتصادى و ديگر اطلاعات مربوطه و لازم،
    3 - تاريخچه و سابقه طرح شامل: تاريخچه توسعه طرح ، مطالعات و تحقيقات انجام شده، نتيجه‏گيرى از مطالعات و بررسى‏هاى انجام شده،
    4 - هزينه مطالعات قبل از سرمايه‏گذارى شامل: مطالعات اوليه، گزارش توجيهى مقدماتى، گزارش توجيهى تفصيلى، مطالعات تكميلى، هزينه‏هاى متخصصين، مشاورين و مهندسى ،
    5 - هزينه آماده سازى شامل: نقشه بردارى زمين، آزمايشات (مواد اوليه و...) و ديگر بررسيها و آزمايشات (خاك، آب و...) براى بعضى طرحها نظير طرحهاى معدنى، فعاليتهاى ميدانى از جمله هزينه‏هاى اكتشاف وجود دارد كه اين هزينه‏ها، جزو هزينه‏هاى مطالعات قبل از سرمايه گذارى منظور مى‏گردد (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).
 19) مطالعه بازار طرح:
    «مطالعه» در لغت به معناى به دقت نگريستن در چيزى براى وقوف به آن، خواندن كتاب يا نوشته‏اى و فهميدن آن، نگرش در چيزى براى وقوف به آن، قرائت نوشته‏اى براى درك آن و «بازار» در لغت به مفهوم «محل خريد و فروش كالا و خوراك» (فرهنگ معين) و طرح به معناى (مراجعه شود به ذيل واژه طرح) است.
تجزيه و تحليل بازار، مطالعه‏اى كليدى براى تعيين دامنه سرمايه گذارى، برنامه توليد، ظرفيت كارخانه و فن‏آورى مورد نياز بوده و حتى در غالب موارد، در انتخاب محل اجراى طرح نيز نقش به سزايى دارد. در مطالعه بازار، جنبه‏هاى مختلف بازار محصول (محصولات) طرح از جمله عرضه، تقاضا، كمبود، بازار هدف و... مورد بررسى قرار مى‏گيرد.
 قدم اول در مطالعه بازار، شناخت محصول است كه در اين مرحله معمولاً از اطلاعات كارشناس فنى طرح نيز استفاده مى‏شود. در قدم بعدى تخمين قابل اتكايى از تقاضاى واقعى و تقاضاى بالقوه به عمل آمده و در نهايت پيش بينى عرضه و تقاضاى آتى و تعيين سهم قابل دستيابى بازار براى طرح مورد نظر با عنايت به رقبا، رقابتهاى موجود و ساختار بازار حوزه مورد مطالعه انجام مى‏گيرد و برمبناى آن برنامه توليد، ظرفيت كارخانه، ميزان سرمايه گذارى و ميزان فروش پيش بينى مى‏شود.
مطالعه بازار از فصول يك گزارش توجيهى مناسب بوده و اهم عناوين آن و اطلاعاتى كه در هريك بايد ارايه گردد، عبارت است از:
    1 - مقدمه شامل: تاريخچه‏اى از محصول (محصولات)، هدف طرح، محل طرح و كلياتى كه در برگيرنده مزايا و محاسن طرح است،
    2 - معرفى محصول (محصولات) شامل: مشخصات و ويژگى‏ها (شكل، اندازه، ظاهر،...)، كاربردها از نظر مصرفى (نهايى، واسطه‏اى، سرمايه‏اى) موارد مصرف، جانشينى و مكمل بودن، قيمت براى پنج سال گذشته از نظر بازار داخل، بازار خارج، تجزيه و تحليل روند قيمت‏ها، الگوى مصرف جامعه و سياستهاى احتمالى دولت در ارتباط با توليد و توزيع و قيمت گذارى محصولات در كشور،
    3 - عرضه شامل: داده‏ها و اطلاعات مربوط به عرضه شامل توليد داخلى و واردات براى حداقل پنج سال گذشته و با ذكر مأخذ است.
در بخش توليد داخلى، ظرفيت اسمى و بازده صنعت مورد توجه قرار مى‏گيرد و در ارايه حجم توليد و ظرفيت اسمى، عملكرد واحدهايى كه از ساير وزارتخانه‏هاى متولى صنعت (غير از وزارت صنايع) مجوز فعاليت دريافت كرده‏اند، لحاظ مى‏شود. در بخش واردات، حجم واردات با عنايت به تعرفه‏ها و سود بازرگانى و كشورهاى طرف تجارى تحليل مى‏شود .
    4 - تقاضا شامل: داده‏ها و اطلاعات مربوط به تقاضا شامل، صادرات و تقاضاى داخلى است. در بخش صادرات علاوه بر حجم صادرات ، وضعيت كشورهاى عمده طرف تجارى نيز بررسى مى‏شود و در بخش تقاضاى داخلى، حجم مصرف از تفاضل عرضه و صادرات محاسبه و تحليل مى‏شود .
    5 - پيش بينى امكانات عرضه شامل: در اين بخش، داده‏ها و اطلاعات مربوط به ظرفيت اسمى و عملى و پيش بينى توليد براى حداقل پنج سال آتى و باعنايت به تحليل بازده صنعت، براى واحدهاى موجود و نيز داده‏هاى مربوط به طرحهاى دردست اجرا، توسعه و... تهيه شده و از نتايج اين دو، پيش بينى امكانات عرضه در گزارش منعكس مى‏شود،
    6 - پيش بينى تقاضا شامل: تحليل وضعيت بازار پس از شناسايى نوع محصول (نهايى، واسطه‏اى، بادوام، بى دوام...) و با استفاده از شاخص هايى نظير كشش درآمدى، كشش قيمتى و... انجام مى‏شود. پيش بينى تقاضا نيز با استفاده از تحليل گذشته و همچنين ويژگى‏هاى محصول و با انتخاب روش مناسب برآورد، انجام مى‏گيرد كه برخى از روشهاى مورد استفاده عبارتند از تكنيك‏هاى اقتصاد سنجى، روش روند گذشته، روش ضريب مصرف، روش مصرف سرانه، فرآيند ماركو )Markov Process( براى پيش بينى تقاضاى بازار خارجى، نياز به جمع آورى داده‏هاى مربوط به بازار هدف و تحليل آنها است و پس از آن با انتخاب روش، پيش بينى تقاضا صورت مى‏گيرد. (براى آشنايى با روشهاى فوق، به توضيحات ذيل واژه مربوطه مراجعه شود)،
    7 - تحليل موازنه عرضه و تقاضا (بازار آتى محصولات) از مقايسه پيش بينى امكانات عرضه و تقاضا براى سالهاى آتى و تحليلى از رقابت توليد كنندگان در بازارهاى داخلى و خارجى، مازاد يا كمبود كالا براى سالهاى آتى مشخص و در جداول مربوطه منعكس مى‏شود،
    8 - برنامه فروش شامل: قيمت مواد اوليه و مواد كمكى شامل: فهرست مواد اوليه و مواد كمكى، منابع تأمين (داخلى و خارجى) و قيمت‏ها براى پنج سال گذشته،
    9 - قيمت فروش محصول (محصولات) باتوجه به تحليل روند قيمت‏ها، قيمت فروش محصول (محصولات) براى سالهاى بهره بردارى طرح پيش بينى و در جداول مربوطه منعكس مى‏شود 
    10 - هزينه‏هاى بازاريابى، توزيع و فروش، هزينه‏هاى بازاريابى باتوجه به سازمان بازاريابى پيش بينى شده در طرح برآورد و به طور 100 درصد ثابت فرض مى‏شود. همچنين هزينه‏هاى توزيع و فروش معادل 1 تا 2 درصد كل فروش در نظر گرفته مى‏شود .
    11 - جمع بندى، نتيجه‏گيرى و پيشنهادات، از مقايسه پيش بينى‏هاى به عمل آمده براى امكانات عرضه و تقاضا براى سالهاى آتى، بازار صنعت مورد تحليل قرار گرفته و درنهايت پيشنهاد اجرا يا عدم اجراى طرح با ظرفيت مورد نظر از نگاه بازار ارايه مى‏شود (راهنماى تهيه گزارش توجيهى)
 20) تجزيه و تحليل مالى طرح:
    «تجزيه» در لغت به معناى به صورت جزء جزء درآوردن و «تحليل» به معناى «از هم گشودن، از هم باز كردن، حل كردن» (فرهنگ زبان فارسى) و «مالى» در لغت به معناى «منسوب به مال» و مال به مفهوم «آنچه كه ارزش مبادله داشته باشد، آنچه كه در ملك كسى باشد، دارايى، خواسته» (فرهنگ معين) و ثروت (فرهنگ زبان فارسى) و طرح به مفهوم (مراجعه شود ذيل واژه طرح) است .
تجزيه و تحليل مالى طرح، جنبه‏هاى مختلف مالى و سودآورى طرح را مورد تجزيه و تحليل قرار مى‏دهد. براى تمامى طرحها (مگر براى موارد خاص و يا طرحهاى ملى) تجزيه و تحليل مالى انجام مى‏شود. برآورد هزينه‏هاى ثابت طرح، برآورد سرمايه در گردش و برآورد هزينه‏هاى توليد، امكان پيش بينى تأمين مالى و درنهايت امكان تجزيه و تحليل مالى طرح را فراهم مى‏كند.
برآورد و تجزيه و تحليل مالى طرح، از فصول يك گزارش توجيهى مناسب است كه اهم عناوين و اطلاعاتى كه در آنها بايد ارايه شود، عبارت است از:
    1 - پيش بينى تأمين مالى شامل: منابع مالى مورد نياز براى اجراى طرح از طرق مختلف از جمله موارد زير پيش بينى مى‏شود: سرمايه (آورده متقاضى)، تسهيلات بلند مدت (از طريق مؤسسه مالى اعتبارى  و بانكها، اعتبار فروشندگان ماشين آلات، تسهيلات اعطايى  دولت)، تسهيلات كوتاه مدت، اطلاعات مربوط به تسهيلات مالى، ميزان (نسبت تسهيلات)، نرخ سود، تاريخ شروع بازپرداخت، دوره بازپرداخت، ميزان اقساط.
    2 - برآورد اقلام سرمايه گذارى و پيش بينى مالى شامل: برآورد هزينه‏هاى سرمايه گذارى ثابت طرح (هزينه‏هاى قبل از بهره بردارى، هزينه‏هاى سرمايه در گردش، كل سرمايه گذارى طرح)، برآورد هزينه‏هاى توليد، برآورد فروش، منابع تأمين مالى، پيش بينى‏هاى مالى (گردش وجوه، گردش وجوه تنزيل شده، سود و زيان، ترازنامه)، شاخص‏هاى مالى (خالص ارزش فعلى، نرخ بازده داخلى، دوره بازگشت سرمايه (بدون ارزش زمانى پول)، دوره برگشت سرمايه (با در نظر گرفتن ارزش زمانى پول و تحليل نقطه سربه سر)، نسبتها شامل نسبتهاى مالى (نسبت بدهى بلند مدت به ارزش ويژه، نسبت جارى، نسبت خالص گردش وجوه به بدهيهاى بلند مدت، نست آنى)، نسبت بازده (نسبت فروش به كل سرمايه گذارى، نسبت سرمايه گذارى به هزينه نيروى انسانى، نسبت موجودى به فروش، نسبت خالص گردش وجوه به كل فروش)، تجزيه و تحليل حساسيت حسب لزوم و براى اقلام سرمايه گذارى ثابت، براى هزينه‏هاى توليد، براى برنامه فروش و همچنين براى تغييرات در مقدار و تغييرات در قيمتها.
    3 - جمع بندى و نتيجه‏گيرى (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).
 21) خدمات پيش مهندسى طرح :
    «خدمات پيش مهندسى طرح »به پيش نياز مطالعات توجيه پذيرى طرح اطلاق مى‏شود،
اهم موارد و اطلاعاتى كه در هر مورد در شرح خدمات پيش مهندسى طرح بايد ارايه شود، عبارتند از:
    1 - معرفى محصول (محصولات) و مشخصات آن شامل: معرفى محصول (محصولات)، محصول (محصولات) جانبى، مشخصات محصول (محصولات) اصلى و جانبى، كاربردها، صنايع بالا دستى و پايين دستى)،
    2 - انتخاب فن آورى روش توليد (ساخت) شامل بررسى روشهاى مختلف توليد، انتخاب گزينه برتر ،
    3 - تعيين ظرفيت طرح
    4 - شرح كامل فرآيند (روش ساخت) انتخاب شده شامل: شرح، نمودار و جريان توليد، ويژگى‏هاى فرآيند، موازنه مواد (وزنى، حجمى) موازنه انرژى، مواد اوليه و مصرفى و بسته بندى (نوع، مشخصات و مقدار مورد نياز)، تأسيسات مورد نياز (نوع و مشخصات و مقدار)،
    5 - مكان گزينى (انتخاب محل اجراى طرح) شامل: اطلاعات پايه، انتخاب اوليه، ارزيابى و انتخاب نهايى،
    6 - مهندسى و محاسبات شامل: ماشين آلات و تجهيزات اصلى توليد (نوع، ابعاد، مشخصات، نقشه‏هاى مقدماتى، مكانيكال، برقى، ابزار دقيق و فهرست)، ماشين آلات و تجهيزات جانبى آرايش (چيدمان)، خط توليد (ساخت)، لوازم و تجهيزات آزمايشگاهى، تجهيزات كارگاهى و تعميرات، تأسيسات، سازه‏ها و ساختمانها (نوع توليد، انبارها، تأسيسات و...) مساحت، ابعاد تقريبى، تجهيزات و تأسيسات داخلى ساختمان، مشخصات تقريبى فونداسيون، آرايش كلى ساختمانها و كارخانه، فهرست استانداردها براى ساخت ماشين آلات و تجهيزات، تفكيك اوليه ساخت داخل و خارج.    7 - مطالعات و برنامه تأمين مصالح، ساخت و نيروى انسانى، عمليات ساختمانها و سازه‏ها، ماشين آلات و تجهيزات توليد، تأسيسات، نيروى انسانى مورد نياز در دوره اجرا،
    8 - ساختار اجرايى: در مواردى ممكن است بخشى از شرح خدمات پيش مهندسى حذف شود. به عنوان مثال چنانچه محل اجراى طرح تعيين شده باشد، انتخاب محل اجراء از شرح خدمات حذف مى‏شود. ضمناً هرجا لازم باشد، مى‏توان از شرح خدمات تدوين شده توسط سازمان مديريت و برنامه ريزى كه در سال 1381 تحت عنوان مجموعه بخشنامه‏ها و دستورالعمل... جلد 11 (صفحات 234 الى 240) منتشر شده، استفاده كرد.
 (راهنماى خدمات پيش مهندسى طرح)
22 - خلاصه گزارش توجيهى طرح :
    «خلاصه» در لغت به معناى «كوتاه شدن مطلب يا نوشته‏اى، سخن كوتاه، به هرحال، برگزيده، منتخب، خالص» (فرهنگ معين) بوده و «گزارش توجيهى طرح» عبارت است از (مراجعه شود ذيل واژه گزارش توجيهى طرح)،
خلاصه گزارش توجيهى طرح خلاصه‏اى از بررسى‏هاى، نتايج و پيشنهادات تمامى فصول گزارش توجيهى طرح است وبايد به نحوى ارايه شود كه در برگيرنده تمامى جنبه‏هاى مهم گزارش بوده و ساختارى نظير گزارش توجيهى داشته باشد.
اهم عناوين خلاصه گزارش توجيهى طرح عبارتند از:
 1 - مقدمه 
 2 - معرفى طرح و سابقه شامل: نام متقاضى (شركت)، نام طرح، نوع صنعت، نام محصول (محصولات) اصلى، ظرفيت اسمى، محل اجراى طرح، دوره اجراى طرح، تاريخ آغاز بهره‏بردارى، نوع طرح (ايجاد، توسعه، تكميل، بازسازى، سرمايه در گردش)،
 3 - مطالعه بازار شامل: عرضه و تقاضا در گذشته، پيش بينى امكانات عرضه، پيش بينى تقاضا، كمبود (مازاد)، برنامه فروش در آينده و خلاصه‏اى از نتايج بررسى بازار و پيشنهادات ارايه شود ،
 4 - مواد اوليه، ملزومات و تأسيسات مهم (انرژى، آب و...)،
 5 - مكان يابى و بررسى جنبه‏هاى زيست محيطى شامل: خلاصه‏اى از نحوه انتخاب منطقه اجراى طرح و محل (زمين) كارخانه و بهاى آن و نيز خلاصه‏اى از جنبه‏هاى زيست محيطى منطقه اجراى طرح و هزينه‏هاى مربوطه ارايه شود،
 6 - مهندسى و فن آورى شامل: خلاصه‏اى از برنامه توليد و ظرفيت كارخانه (اسمى، عملى و عادى موجه)، محاسن و معايب فن آورى انتخاب شده، طرح و دامنه آن، تجهيزات اصلى كارخانه، نحوه تأمين و قيمت آنها ارايه شود .
 7 - منابع نيروى انسانى شامل: خلاصه‏اى از تعداد نيروى انسانى مورد نياز و تخصص آنها در بخش توليد، تعداد نيروى انسانى مورد نياز در بخشهاى ستادى، نحوه تأمين و هزينه، آموزش‏هاى مورد نياز، ديگر نكات و موارد مهم ارايه شود.
 8 - برنامه اجرايى و بودجه بندى شامل: خلاصه‏اى از ساختار اجرايى طرح، برنامه زمان بندى اجراى طرح و نصب ماشين آلات و تجهيزات، بودجه بندى، برنامه راه اندازى و بهره بردارى، مشخص نمودن فعاليتهاى بحرانى به منظور كنترل و اجراى به موقوع طرح ارايه شود.
 9 - برآوردها و تجزيه و تحليل مالى شامل: خلاصه هزينه‏هاى سرمايه گذارى (ثابت، قبل از بهره‏بردارى، در گردش كل)، خلاصه هزينه‏هاى ثابت سرمايه گذارى (زمين، آماده سازى زمين، عمليات ساختمانى، ماشين آلات و تجهيزات توليد، تجهيزات و تأسيسات زيست محيطى، وسايط نقليه، اثاثيه و لوازم ادارى، متفرقه و پيش بينى نشده)، خلاصه هزينه‏هاى ساختمانى شامل: ساختمانهاى توليدى (سالن توليد، انبار مواد اوليه، انبار محصولات و...)، ساختمانهاى جانبى (تأسيسات، برق، كارگاه،...)، ساختمانهاى ادارى و خدماتى (ادارى، رستوران و آشپزخانه، نگهبانى،...)، خلاصه هزينه ماشين آلات و تجهيزات توليد، خلاصه هزينه تأسيسات، خلاصه تجهيزات و تأسيسات زيست محيطى، خلاصه هزينه وسايط نقليه، منابع تأمين مالى (پيشنهاد)، اطلاعات مربوط به تسهيلات مالى (نرخ سود، تاريخ، شروع بازپرداخت، دوره بازپرداخت، ميزان اقساط)، نتايج و تجزيه و تحليل مالى (صورت حساب سود و زيان)، شاخص‏هاى مالى (خالص ارزش فعلى، نرخ بازده داخلى (دوره برگشت سرمايه عادى و پويا).
 10 - جمع بندى و پيشنهادات نهايى (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).
23) نيروى انسانى طرح :
    نيروى انسانى مورد نياز در سطوح مختلف مديريت، توليد و ديگر فعاليتهاى موضوع طرح و همچنين نيازهاى آموزشى در سطوح مختلف آن در تهيه گزارش توجيهى و بررسى طرح مى‏بايد مورد بررسى و ارزيابى قرار گيرد. منابع نيروى انسانى از فصول يك گزارش توجيهى است كه اهم عناوين و ارايه اطلاعات مورد نياز در آنها عبارت است از:
    1 - نيروى انسانى كارخانه شامل: حالات مختلف تأمين نيروى انسانى (باتوجه به استقرار سازمانى، استراتژى و اهداف مديريت براى راهبردى كارخانه، مهارتهاى مورد نياز و سطح آموزش مورد نياز براى نيروهاى انسانى، نيروى انسانى در دسترس و قانون كار)، تهيه نمودار سازمانى باتوجه به بررسيهاى انجام شده، برآورد هزينه نيروى كار در ظرفيت عادى موجه (نيروى كار مستقيم توليدى تا سطح فرمن و نيروى كار غيرتوليدى تا سطح رئيس كارخانه)،
    2 - كارمندان ادارى و خدماتى شامل: تهيه نمودار سازمانى مربوط به كارمندان ادارى و خدماتى، برآورد هزينه ساليانه مربوط به كارمندان ادارى تا سطح مديرعامل (راهنماى گزارش توجيهى طرح)
 24) برنامه اجرايى و بودجه بندى طرح :
    «برنامه اجرايى طرح» به مفهوم مراجعه شود به ذيل واژه برنامه اجرايى طرح) و «بودجه» در لغت به معناى « مجموع درآمد و هزينه‏ها و صورت برآورد جمع و خرج يك كشور، يك وزارتخانه، يك اداره، يك مؤسسه، يك بنگاه و يا شخص خاص (فرهنگ معين) است.
مرحله اجراى طرح از لحظه تصميم‏گيرى براى سرمايه‏گذارى تا آغاز بهره بردارى از طرح را در برمى‏گيرد و شامل يك سرى اقدامات از جمله مذاكره و قرارداد، طراحى مهندسى، ساخت و راه‏اندازى است. چنانچه براى مرحله اجرايى طرح به درستى برنامه ريزى نشود، طولانى شدن زمان اجراء و افزايش هزينه‏هاى سرمايه‏گذارى را به دنبال دارد و طرح با خطر از دست دادن سودآورى مواجه مى‏شود.
هدف اوليه از برنامه ريزى اجرايى طرح، نحوه تأمين مالى براى مرحله اجراى طرح است. با اين ديد كه تأمين مالى قابل اطمينانى براى اجرا و آغاز بهره بردارى از طرح ميسر شود، نحوه تأمين مالى (سرمايه يا تسهيلات) و تأثير آن بر تأخير در اجراى طرح مى‏بايد مورد توجه خاص قرار گيرد. باتوجه به همزمانى پاره‏اى از فعاليتها و همچنين ارتباط بسيارى از فعاليتها با يكديگر ضرورى است كه برنامه زمانبندى اجراى طرح تهيه شود .
اهم عناوين و ارايه اطلاعات مورد نياز برنامه اجرايى و بودجه بندى طرح كه از فصول (فصل هشتم) يك گزارش توجيهى مناسب است، عبارتند از:
    1 - ساختار اجرايى طرح، ارايه فرآيند عملياتى اجراى طرح، تعيين عوامل اجرايى طرح (مشاور، پيمانكار، دستگاه نظارت، مجرى)، تعيين سازمان مجرى در دوره اجراى طرح و هزينه آن، تدوين دستورالعمل‏هاى اجرايى و آيين نامه‏ها (دستورالعمل انتخاب مشاوران، دستورالعمل انتخاب پيمانكاران، دستورالعمل دستگاه نظارت، دستورالعمل پرداخت و....) آيين نامه معاملات و خريدها، دستورالعملها و رويه‏هاى حسابدارى دوره اجراى سيستم انبار در دوره اجرا، آيين نامه استخدام در دوره اجرا،
    2 - برنامه زمانبندى اجراى طرح، پيش بينى شروع برنامه اجرايى طرح (با در نظر گرفتن عوامل، استقرار مديريت اجراى طرح، نحوه تأمين فن آورى، مهندسى تفصيلى ماشين آلات و تجهيزات، صدور اسناد مناقصه، ارزيابى پيشنهادات دريافتى و تنظيم قراردادها، مهندسى تفصيلى كارهاى ساختمانى، صدور اسناد مناقصه، ارزيابى پيشنهادات دريافتى و تنظيم قرارداد، نحوه تأمين مالى دوره ساخت و ساز، خريد زمين، تجهيز كارگاه، نظارت، هماهنگى، آزمايش و تحويل ماشين آلات، تجهيزات و كارهاى ساختمانى، استخدام و آموزش نيروى انسانى، نحوه تأمين مواد اوليه و ديگر منابع مورد نياز توليد، فعاليتهاى بازاريابى قبل از راه‏اندازى )، ارايه فهرست فعاليتهاى طرح و پيش نيازها و مدت زمان اجراى آنها، تهيه گزارش برنامه زمان بندى اجراى طرح به صورت ميله‏اى و شبكه‏اى، مشخص كردن فعاليتهاى مهم و بحرانى،
    3 - برآورد هزينه اجراى طرح، تشريح و برآورد سرمايه گذارى ثابت طرح شامل زمين، فن آورى، عمليات ساختمانى و ماشين آلات و تجهيزات و هزينه‏هاى توليد شامل مواد، هزينه نيروى كار و سربار (راهنماى تهيه گزارش توجيهى).